هيوا محمود عوسمان

Author's details

Name: هيوا محمود عوسمان
Date registered: August 20, 2011

Latest posts

  1. پەیامەکانی داودئۆغلو
    — August 6, 2012
  2. وتارەكەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان
    — July 31, 2012
  3. هەرێمی كوردستانی سووریا؟
    — July 23, 2012
  4. ئەنجوومەنی ئاسایش و مشتوومڕەكانی
    — July 17, 2012
  5. عێراقی دوای ئەمریكا
    — December 22, 2011

Author's posts listings

Oct 16

سەركردەكان و میدیاکانیان

كاتێك گوێ لە وتاری سەركردەكانمان دەگری، وای بۆدەچی كە ئەوان جیدین لەوەی بەشێكبن لە جیهانی نوێ و پابەندن بە هەموو بەها دیموكراسی و ئازادییەكان، بەڵام كاتێك تەماشای میدیاكانیان دەكەیت، وادەزانی لە سووریای یان لیبیا و عێراقی كۆن. راستییەكەش ئەوەیە كە راستییەكە لەنێوان هەردووكیاندایە و میدیاش یارمەتیدەر نەبووە لە گەیاندنی راستی وڵات.

رەنگە ئەم قسەیە هەندێ ناعادیلانەبێت بۆ سەركردەكان و ئەو دەزگایانەی حكومڕانیكردنی وڵاتەكەیان پێ سپێردراوە، بەڵام ئەوە ئەو روانگەیەیە كە چاودێرێك پێیدەگات كاتێك بۆ ماوەیەك لە كوردستان یانیش لە عێراق دەژیت . بۆ ئەوەی زیاتر تێبگەین لەوەی بۆچی ئەمە روودەدات، باشترە تەماشای شێوازی هەواڵ و ئەو ژینگەیەی تێیدا دەژی و دەمرێت، بكەین.

مانگی رابوردوو خەریكی خۆئامادەكردن بووم بۆ قسەكردن لەسەر شەفافیەت و میدیا، گەڕانێكی وردم كرد لە داتابەیسێكی یاساكانی عێراق دا، بۆ دۆزینەوەی ئەو مەرجە یاساییانەی كە سیاسەتمەدار و بەرپرسەكانمان ناچاردەكات شەفاف بن. بەڵام لەهەموو ئەو یاسایانەی عێراقدا وشەی شەفافیەت تەنیا چوار جار بەكارهاتووە. وشەی “مافی بەدەستهێنانی زانیاری” بەهیچ شێوەیەك بەكارنەهاتووە، لەكاتێكدا وشەی “تایبەتمەندێتی” یان “نهێنی” زیاتر لە 200 جار بەكارهاتووە!

بەڕەچاوكردنی ئەو شاراوەییەی لەنێو یاساكانی ئەو وڵاتەدا هەیە كە ئێمە تێیدا دەژین، قسەو باس لەسەر شەفافیەت و كرانەوە تەنیا دەبێتە مەسەلەیەكی سیاسی یانیش هەستیاری. لەئەنجامیشدا زۆرینەی هەواڵە “فەرمییەكان” تەنیا لەنێو بازنەی پێشوازیەكانی سەركردەكان، شتایشكردن، سەردانكردن، كردنەوە و دانانی بەردی بناخەدا دەمێننەوە.

هەموو ئەمانە خراونەتە نێو قالبی هەواڵەوە و هەواڵە راستەقینەكانی پشت ئەو هەواڵانەش لە زۆربەی كاتەكاندا پشتگوێدەخرێن.

لە ئەنجامیشدا، میدیاكانی نزیك سەركردەكان تەنیا ئەو شتانە دووبارەدەكەنەوە كە لە نووسینگەی بەرپرسەكەوە هاتووە و سەركردەكە دەخاتە پێش هەموو شتێك و بەشە گرنگەكەی هەواڵەكە پشتگوێدەخات. لەهەمانكاتیشدا میدیاكانی دیكە گرنگی بە رووداوەكە نادەن و تەنیا لایەنێكی دیكەی رووداوەكە دەگوازنەوە.

هەموو ئەمانەش لەسەر حیسابی زانیاری دروستن بۆ خەڵك كە دەبێ لەو سیستەمە پێشكەوتووەدا بژین كە سەركردەكان لافی پێوە لێدەدەن و دەڵێن كە كاری بۆدەكەن.

بەڵام لەڕاستیدا هیچ كام لەمانە روونادات ئەگەر پرۆسەیەكی جیدی جێگیر نەكرێت و دووربكەونەوە لە كولتووری شاراوەیی یاسایی و نزیكببینەوە لە كولتووری شەفافیەتی راستەقینە. خاڵی دەستپێكی ئەمەش لەوەدایە كە یاسایەكی مۆدێرن پەیڕەو بكەین بۆ دەستگەیشتن بە زانیاری كە ئەركێكی یاسایی دەخاتە سەر هەموو كەسێك كە لە پۆستێكدابێت بۆ بەخشینی زانیاری بە خەڵك.

لەنێوان ئێستا و ئەوساشدا، ئەركی سەركردەكان و ماكینە ئیعلامییەكانیانە كە لە مەترسی ژیان لە ئەمڕۆ و بیركردنەوە لە دوێنێ بگەن. دەبێ ئەوان فەرمان بە بەڕێوەبەری راگەیاندنەكانیان بكەن كە ناو و وێنەی ئەوان لە لاپەڕەی یەكەم لابەن و هەروەك هەواڵێكی دیكە مامەڵەیان لەگەڵ بكەن، هەڵسەنگاندنی هەواڵەكانیش لەلایەن رۆژنامەنووسانی پرۆفیشناڵەوە بكرێت لەسەر بنەمای گەیاندنی زانیاری پێویست بۆ خەڵك.

ئەگینا سەركردەكان هەر شتێك بڵێن سەبارەت بە روانگە مۆدێرنەكەیان بەرامبەر بە سیاسەت و حوكمڕانی، ئەوان و میدیاكانیان ، هەروەك پاشماوەی رابردوو دەبینرێن.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=97

Oct 09

هاتنی سوپای عێراق چەمكی فیدرالی كوردی تێكدەدات

ئەوكاتەی شاندی كوردی گەیشتە بەغدا، پەرلەمانی توركیا “مۆڵەت”ی ساڵێكی دیكەی دایەوە سوپا كە بەمەبەستی ئۆپەراسیۆنی سەربازی دەرەوەی سنوور بێتە نێو خاكی “عێراقەوە” بۆ راوەدوونانی گەریلاكانی پارتی كرێكارانی كوردستان و لەنێوبردنیان.

رۆژێك دوای گەڕانەوەی شاندەكە بۆ كوردستان، مالیكی دامەزرانی كۆمیتەیەكی هاوبەشی عێراقی و ئێرانی راگەیاند بەمەبەستی كۆتایی هێنان بە بوونی چەكدارانی پارتی ژیانی ئازادی كوردستان (پژاك) لە ناوچە سنوورییەكان. بەپێی زانیارییەكانی من، هیچ كام لەو رووداوانە بابەتی كۆبوونەوەكان یان گفتوگۆكانی نێوان ئەو شاندە و بەغدا، نەبوون.

كاتی ئەو دوو رووداوە، رەنگە حیسابی ئەوەیان بۆ نەكرابێت كە لە پێش و لە دوای سەردانی شاندەكە بۆ بەغدا رووبدەن، بەڵام ئەوە نیشانەی ئەو تاقیكردنەوە زەحمەتەیە كە كورد رووبەڕوویان دەبێتەوە.

دەبێ شاندە كوردییەكە ئەوە بزانێت كەوا هەوڵەكانی ئەوان تەنیا نابێ تابیەت بن لەگەڵ بەغدا. ئەوە پێویستی بە دەستپێشخەرییەكی هەرێمی و تەنانەت نێودەوڵەتی كوردییە، تاوەكو یەكلایی ببێتەوە كە كورد دەتوانێ چی بەدەست بێنێ و بەدەستنەهێنێت.

لە بەغدا، كێشەكە زۆر لەوە گەورەترە لەوەی تەنیا بە پسپۆڕ و تەكنۆكرات چارەسەر بكرێت . لەگەڵ ئەوەی ئەمە توخمێكی گرنگە لەهەموو گفتوگۆیەكدا، بەڵام پێشمەرجی ئەمەش بیركردنەوەی بەغدایە سەبارەت بە داواكارییە بنەڕەتییەكانی كورد. تائێستا پێدەچێت هەردووكیان لەمەبەر و ئەوبەربن لە مەسەلەكانی فیدرالی، نەوت و غاز ، ماددەی 140 و مەسەلە ناكۆكی لەسەرەكانی دیكە.

ئەگەر بە یەك چاو تەماشای بارودۆخی نێوان بەغدا و هەولێر بكەین، بە چاوەكەی دیكەش تەماشای بارودۆخی سەر سنوورەكانی ئێران و توركیا بكەین، لینكێك لەنێوان ئەو دوو بارودۆخەدا دەدۆزینەوە. رەنگە لینكەكەش بچووك بێت یانیش دووربێت، باشترین روونكردنەوە بۆ ئەمە ئەوەیە كە هەردووكیان پێكەوە بەستراون و هاندەری یەكترین.

بەردەوامبوونی ئۆپەراسیۆنەكانی توركیا لەسەر سنوور و ئۆپەراسیۆنەكانی ئێران بەومەبەستەی كۆتایی بە بوونی گەریلاكانی پژاك و PKK لەو ناوچەیە بێنن. لەگەڵ ئەوەدا كە دەسەڵاتدارێتی هەرێمی كوردستانیش كۆكە لەسەر ئەوەی كە نابێ لە هەرێمی كوردستانەوە هێرشبكرێتە سەر دەرو دراوسێ، بەڵام پرسیارەكە ئەوەیە كە چی بكرێت؟ لەكاتێكدا كورد پێداگری لەسەر ئەوە دەكات كە كوردانی توركیا خەباتێكی ئاشتیانە بەڕێوەببەن و بەڕەنگارییەكە لە چیاكانەوە بگوازنەوە بۆ نێو پەرلەمان و ئەنقەرە. دەبێ ئەوان بەئاگاش بن لەوەی چی روودەدات ئەگەر PKK لەو ناوچە شاخاوییە سەختانە نەمێنێت. پێویستە كورد و تورك دڵنیابن لەوەی كە ئەگەر گەریلاكانی PKK لە تۆرابۆرای كوردستان نەهێڵن، تیرۆریستی راستەقینە جێگەیان دەگرنەوە.

هەروەها لە سنوورەكانی ئێران، مەبەستی تۆپبارانی ئێران بۆ لاوازكردنی كوردانی هەرێمی كوردستانە، هەموو ئەم رووداوانەش هاوكاتن لەگەڵ گرژبوونەوەی قەیرانەكانی نێوان هەولێر و بەغدا.

هەفتەی رابردوو “راوێژكارێكی نزیكی مالیكی” بەشێكی هۆكارەكانی ئاشكرا كرد. ئەو راوێژكارە بە كەناڵێكی میدیای عێراقی راگەیاند هۆكارەكانی بەردەوامبوونی تۆپبارانەكانی ئێران و توركیا دەگەڕێتەوە بۆ ئەوەی ئەوان دەیانەوێ سوپای عێراق كۆنتڕۆڵی سنوورەكان بكات بەهاوكاری هێزی پێشمەرگە، كە ئەمەش زیانێكی گەورە بە چەمكی فیدرالی كوردی دەگەیێنێت.

بەكورتی و بە كوردی لەوەدەچێت كە شاند و سەركردایەتی كورد، بگەنە ئەو ئەنجامەی كە بەغدا تەنها شار و ئەدرێس نییە بۆ چارەسەركردنی كێشەكانیان، رەنگە پێویست بكات تاران و ئەنقەرەش دوو وێستگەی سەردانیان بن، كە ئەوان قایل بكەن بوونی “هەرێمێكی كوردی بەهێز” لە “باكووری عێراق” بۆ ئەوانیش باشە، تەحەدای گەورەش بۆ شاند و سەركردایەتی كوردی ئەوەیە كە چۆن قەناعەت بەو دوو پایتەختە بكەن ئەوە لەبەرژەوەندی ئەوانیشدایە.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=82

Oct 02

كورد و ئەمریكا:خۆشەویستییەكی یەكلایەنە

جارێكی دیكە هەواڵەكانی تایبەت بە كورد و ئەمریكا هاتنەوە سەر شاشەی تەلەڤزیۆن و كۆمپیوتەرەكانمان
لەكاتێكدا كە هەندێك لە بەپرسانی ئەمریكا پێشوازی لە بەرپرسانی كورد دەكەن، لەهەمانكاتدا هەندێك بەپرسی دیكەیان رەخنەی تووند لە كورد دەگرن
كورد هەمیشە بەشانازییەوە رایگەیاندووە كە ئەمریكا پەیوەندییەكی تایبەتی هەیە لەگەڵ كوردستان و بەرپرسانی ئەمریكاش هەمیشە بەوشێوەیە باسی هەرێمی كوردستان دەكەن كە بەشێكە لە عێراق و زۆربەی جاریش پەیوەندییەكە ئەوكاتە پتەو دەبێت كە عێراق دووچاری قەیرانێك دەبێت و پێویستی بە كورد دەبێ بۆ چارەسەركردنی
كاتێك لەقسەی دووبەدووی دوور لە میدیا، قسە لەگەڵ لایەنی ئەمریكی دەكەی، دەردەكەوێت كە ناحالیبوونێكی جیدی هەیە لەنێوانیان
كاتێك بەرپرسانی ئەمریكی دەربارەی
مامەڵەكردن لەگەڵ كوردستان لەچوارچێوەی دەوڵەتی عێراق دا
قسە دەكەن، ئەوان بە تەواوی مەبەستیان لەو قسەیەیە، هەستیشم نەكرد كە چەند جیدین لەم بابەتەدا تاوەكو ئەوكاتەی ماوەیەك لەمەوبەر چاوم بە هەندێكیان كەوت
لەو گفتوگۆ گشتیانەی كە لەگەڵ ئەوانم هەبوو، دڵنیابووم لەوەی كە ئەمریكا سیاسەتێكی تایبەت بە كوردی نییە
ئەمریكا شانازی بە دەستكەوتە
عێراقییەكان
دەكات لە كوردستان و دەیەوێ ئەو سەركەوتنەی ئێرە بچێتە بەشەكانی دیكەی عێراق، بەڵام ئەوە بەهیچ شێوەیەك بەو مانایە نایێت كە كورد پێگەیەكی تایبەتی هەیە لەلای ئەمریكییەكان كە دێتە سەر بیركردنەوە لە داهاتووی عێراق
دۆستێكی پێشووم كە ئێستا لە ئیدارەی ئەمریكی كاردەكات گوتی
دەبێ كورد لەوە تێبگات كە رێگەی بەرەو واشنتن لە بەغداوەیە
بەوپێیەش دەبێ كورد لەوە تێبگات كە ئەمریكا گوێ لەو قسانە دەگرێت كە بەغدا دەربارەی كورد پێیاندەڵێت و لەچاوی بەغداوە سەیریان دەكات
ئەو رەخنەیەی كە لە واشنتن دەربارەی كورد گوێم لێبوو، زۆر لەو قسانە دەچوون كە لە بەغدا لەبارەی هەولێرەوە دەكرێن
لەبارەی نەوت و غازەوە، هەموو مەسەلەكە خراوەتە چوارچێوەی ئەوەی كە كورد حیساباتەكانیان پیشانی بەغدا دەدەن یان نا، یان ئایا گرێبەستەكانی نەوت و غازیان پیشاندەدەن یان نا
لەوكاتەی لە ئەمریكا بووم، وەزارەتی سامانە سروشتییەكانی هەرێمی كوردستان، هەندێ لە گرێبەستە نەوتییەكانی بڵاوكردەوە، یەكێك لە كاردانەوە سەرەتاییەكان كە بەتایبەت گوێم لێبوو لە ئەمریكا سەبارەت بەو كارە، ئەوەبوو
گرێبەستەكەی
ئەوكاتە پیشاننادات كە پیتەر گالبرێت لەسەدا
ی پشكی هەبوو
تۆمەتبارییە ستانداردەكە بەرامبەر كورد لە چەند باڵێكی ئیدارەی ئەمریكی ئەوەبوو
ئەوان دەیانەوێت بۆ خۆیان بن و تەنیا بۆ پشكی لەسەدا
لەگەڵ عێراقدا بن
تاوەكو بەرپرسێكی ئاست نزم گوتی
ئێمە باشترە كە مامەڵە لەگەڵ سەدر بكەین، لەجیاتی بارزانی
هەر هیچ نەبێت ئەو نوێنەرایەتی ویستی خەڵكەكە دەكات
بەپێی قسەی ئەو كەسانەی من چاوم پێكەوتن، بەپێی بۆچوونی ئەوان كورد بەرپرسیارن لەو مامەڵە خراپانەی كە بەرامبەر بە مەسیحییەكان دەكرێت، مافەكانی مرۆڤ و ئازادی رادەبڕین پێشێلدەكات، لەنێوان ئێران و ئەمریكا یاری دەكات و بەجیدی هەوڵنادات بارودۆخی عێراق چارەسەر بكات
لەبەرئەوەی ئەوان سوود لەو ئاڵۆزییە وەردەگرن
ئەوەی جێگەی سەرسووڕمانیشە كە گوێ لە بەرپرسە باڵاكانی ئەمریكا و حكومەتی هەرێمی كوردستان دەگریت، تۆنێكی دیپلۆماسی دەبیستی و زۆر زەحمەتە لەو قسانەوە لە واقیع و سروشت و داهاتووی ئەو پەیوەندییە تێبگەی
بەڵام كاتێك گوێت لە بەرپرسە پلە نزمەكانی هەردوولا دەبێت، كورد گەشبین و دڵخۆش دەبینی دەربارەی داهاتووی ئەمریكا و كورد، لەبەرامبەردا لایەنی ئەمریكیش داهاتوویەكی رەش دەبینن و واش پێدەچێت كە پێیانوانییە كە هەرێمی كوردستان و سەرۆك و حكومەتەكەی هیچ جیاوازییەكیان لەگەڵ هەر دیكتاتۆریەكانی عەرەبی ناوچەكە هەبێت
دەبێ كورد كۆتایی بەم خۆشەویستییە یەكلایەنەیەی بۆ ئەمریكا بهێنێت كە زیانێكی زۆری لێداوە لەنێو دراوسێیە دژە ئەمریكییەكانیدا، واپێویستە ئەو پەیوەندییەی كە لەسەر بنەمای سۆز هەیەتی بگۆڕێت بۆ پەیوەندییەكی دامەزراو لەسەر بەرژەوەندییەكی دوو لایەنە
ئەو رۆژەی كە ئەمریكا بەتەواوی دەستی لە عێراق دەكێشێتەوە لەبەرچاوە، بەڵام ئەو رۆژەی كە دەرو دراوسێ دەستتێوەردانیان لەكاروباری عێراق و هەرێمی كوردستان رادەگرن بەهیچ شێوەیەك دیارنییە

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=94

Sep 28

كورد خەڵكی مەریخە و عەرەبیش خەڵكی زوهرە

هەفتەی رابردوو داوایانلێكردم لە كۆنفرانسێكدا قسە بكەم كە لە یەكێك لە پایتەختەكانی وڵاتانی رۆژئاوا كرا، بۆ ئەوەی ئەوە شیبكەمەوە كە چۆن لەساڵی 2003وە ناسنامەی عێراقی كورد گۆڕانكاری بەخۆیەوە بینیوە و هەروەها سەبارەت بەوەی كە ئایا فیدرالی لە عێراق سەركەوتووە یان نا. دوای لێكۆڵینەوەیەكی وردی پێشهاتەكان، پێكهاتەی نوێی عێراق، ناونیشانی ئەم وتارەم تاكە پێناسەبوو كە بۆ باری ئێستای عێراق بگونجێت. ئەسڵی ئەم ناونیشانە دەگەڕێتەوە بۆ ناونیشانی كتێبێك بەناوی (پیاو خەڵكی مەریخە و ژنیش خەڵكی زوهرە)، ئەوە كتێبێكە لەلایەن نووسەری ئەمریكی و راوێژكاری پەیوەندییەكانی هاوسەری، جۆن گرای نووسراوە. ئەو كتێبە زیاتر لە حەوت ملیۆن دانەی لێفرۆشراوە و یەكێكە لە پڕفرۆشترین كتێبەكانی هوشیاری كەسی لە جیهاندا. ئەو كتێبە باس لەوەدەكات كە پیاو و ئافرەت ئەوەندە جیاوازن كە هەر یەكەیان بەڕەچەڵەك خەڵكی هەسارەیەكن و هەردووكیان لەسەر هەسارەی زەوی دەژین و بیرەوەرییەكانیان لەبیرچوونەتەوە، بەڵام شێوازی هەڵسوكەوتی خۆیان لەدەستنەداوە. ئێستاش دەبێ هەردووكیان بیر بكەنەوە كە چۆن پێكەوە بژین. ئەو كتێبە ئامۆژگاری پراكتیكی پێشكەشی هەردوو جێندەر دەكات و ئاماژە بەوە دەكات كە دەتوانی هەریەكەیان بەوشێوەیە جیابكەیەوە كە هەڵسوكەوتیان چۆنە لەكاتی گوشار و دڵەڕاوكێدا. بەگەڕانەوە بۆ بابەتەكەمان، بەئاشكرا دەبینین كە لەگەڵ هەر قەیرانێك و پێشهاتێكی نوێ لەنێوان هەولێر و بەغدا، راستی رستەكەی سەرەوە زیاتر دەردەكەوێت و هەروەها ئەو پێویستییەش دەردەكەوێت كە دەبێ شێوازێكی گونجاو بدۆزنەوە بۆ پێكەوەژیان ئەگەر دەیانەوێت عێراق سەركەوتوو بێت. كورد و عەرەب بەناچاری بەیەكتریەوە بەستران، یان هیچ نەبێت بۆ كورد بە ناچاری بوو، ئەوانیش بە چاوێكی كراوە لەو راستییە دەڕوانن. جیاوازی ئەو دوو خەڵكە لەسەرەتادا ئەوەندە گەورە نەبوو، بەڵام ئەو رووداوانەی ئەمڕۆیان هێنایە ئاراوە و مێژووی عێراقیان پێكهێنا، ئەوە ئاشكرا دەكەن كە ئەو دوو لایەنە دوو بوونەوەری جیاوازن و هەر یەكەیان بە ئاراستەیەكی جیاوازدا دەڕوانێت. ئەمڕۆ، ئەوەندەت پێناوێت تاوەكو هەست بە جیاوازی قووڵی ئەو دوو لایەنە بكەی. یەكێكیان پێیوایە كە ئەو خاوەنی عێراقە و روانگەیان بۆ داهاتووی وڵاتەكە، روانگەیەكی راستە و پێویستیشە ئەوانیدیكە دوای بكەون، هەروەك رۆژانی رابردوو، ئەویدیكەشیان هێشتا شەڕدەكات بۆ دۆزینەوەی جێگەی خۆی لەم وڵاتە نوێیەدا. یەكێكیان تەماشای رۆژهەڵات دەكات و ئەویدیكەشیان رۆژئاوا، یەكێكیان هەوڵدەدات تاوەكو بتوانێت ئیسلامی بێت و ئەویدیكەشیان دەیەوێت تاوەكو بتوانێت عەلمانی بێت. یەكێكیان هەوڵدەدات دەوڵەتێكی مەركەزی دروستبكات، ئەویدیكەیان دەیەوێت دەوڵەتێكی فیدرالی بنیات بنێت. یەكێكیان چاو لەجیهانی عەرەبی یان ئێران دەكات بۆ وانە وەرگرتن، ئەویدیكەیان چاو لە ئەمریكا و ئەوروپا دەكات. یەكێكیان تەماشای رابردوو دەكات و ئەویدیكەیان بەرەو داهاتوو دەڕوانێت. عێراقی عەرەبی بەشێوەیەكی گشتی هەر لە رابردوودا گیرساوەتەوە، سوننەكان بیر لەو رۆژانە دەكەنەوە كە سوننە كۆنترۆڵی عێراقی دەكرد، شیعەكان هەر لەو رۆژانەدا ماونەتەوە كە شیعە تێیدا چەوساوەبوون. ئەمڕۆیان بەوجۆرە بیركردنەوەیە دروستكردووە. لەبەرامبەردا كوردیش بەشێوەیەك هەڵسوكەوت دەكات كە بە ئاشكرا بیسەلمێنێت كە دەیەوێت ببێتە بەشێك لە جیهانی مۆدێرن. دەبینین كە چۆن وشەكانی وەك شەفافیەت، ئازادی رادەربڕین، مافەكانی مرۆڤ، زۆربەی كات لە فەرهەنگی سیاسی كورددا دەبیستین، تەنانەت ئەگەر بەتەواوی بڕواشیان پێنەبێت یان لێیتێنەگەن، بەڵام بەكاریدەهێنن. لەگەڵ ئەم شتانەی سەرەوەشدا ئاڵۆزییەكی نوێ دروستبووە. نەوەی نوێی هەردوولا هیچ زانیارییەكیان لەسەر یەكتری نییە و هەردوو نەوەكەش كەوتوونەتە ژێر كاریگەری ئەو رووداوانەی لە مێژودا روویانداوە. لەگەڵ ئەم هەموو جیاوازییە، هەردوولایان هەوڵدەدەن ببنە شەریك لە یەك وڵاتدا، كە ئەمەش ئەركێكی ئاسان نییە و پێویستی بە هەژاندن و خستنە ژێر پرسیار و گۆڕانكاری و ناساندنەوەی ئەو بنەمایانە هەیە كە ئەو وڵاتە لەسەر دروستبووە. خاڵی دەستپێكی هەردوولاش ئەوەیە كە دان بەوە دابنێن هیچ كامیان بەتەنیا ناتوانن ببنە عێراقی لە عێراقی نوێدا. هەریەكەیان پێویستی بەویدیكەیە. بۆ دەستپێكردنی ئەم ئەركە زەحمەتەش، دەبێ هەردوولایان دان بەوە دابنێن و لەوە بگەن كە لە عێراقی نوێ: كورد خەڵكی مەریخە و عەرەبیش خەڵكی زوهرە.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=76

Sep 23

كورد و تەنیایی لە بەغدا

هاوڕێیەك كە نزیكە لە پرۆسەی سیاسی و پارتە دەسەڵاتدارەكان لە بەغدا دەڵێت “ئەم رۆژانە لە بەغدا بۆئەوەی جەماوەرت زۆر بێت، دەتوانیت سیاسەتی تووند بەرامبەر كورد یان كوێتییەكان بگریتەبەر”.

لەگەڵ هەر قەیرانێكدا لەنێوان بەغدا و هەولێر درزی نێوان كورد و عەرەب گەورەتر دەبێت. لەگەڵ هەر قەیرانێكی ناوخۆییدا لە بەغدا لەبارەی رێگەی بەرەوپێشچوونی وڵات، كورد زیاتر لە عەرەب دووردەكەونەوە.

ئەو شێوازەی كورد تائێستا مامەڵەیان لەگەڵ بەغدا پێكردووە یەكجار زۆر لە شێوازی رۆژانی زوو دەچێت. كورد بەردەوام گلەیی لەوە دەكەن كە بەغدا لەسەر شێوازی كۆنی مەركەزییانە و حوكمی تاكەكەسی هەڵسوكەوت دەكات. وایە، بەڵام كورد خۆشیان بەغدایان هانداوە تاوەكو وا هەڵسوكەوت بكات.

پەیوەندی نێوان ئەو دوو شارە زۆر سنوورداركراوە بە پێوەندیی نێوان سەركردایەتیی كورد و هەركەسێك كە لە بەغدا حوكمی لەدەستدابێت. پەیوەندییەكەش زۆرتر لەنێوان سەركردەكانی كورد و سەركردەی ئەو پارتانەدایە كە دەسەڵاتیان بەدەستە. ئەوانیش سەركردەی پارتی ئاینین كە بە دۆگما لەهەرشوێنێكی دیكە پێناسە دەكرێن: روانینیان بۆ جیهان زۆر سنووردارە، بەتایبەتیش لەم سەردەمە مۆدێرنە. دەرەنجامەكەشی ئەوەیە كە گفتوگۆكانی نێوانیان لە موجامەلەكردن و داكۆكیكردن لە سیستمی هەنووكەیی حكومەتداری تێپەڕ نەبووە. بە مانایەكی دیكە هەموو شتێك تەنیا بۆ ئەمڕۆیە و لەسەر هیچ شتێكی ئایندە كۆك نین. ئەمەش لەبەرئەوەی هەردوو لا روانینی دژیەكیان هەیە سەبارەت بە ئایندەی وڵات.

كورد دەڵێت كە ئەوان سەر بە كەمپی لیبراڵەكانن و هاوپەیمانی سرووشتییان لەگەڵ عەلمانی و لیبراڵەكانی عێراق هەیە، بەڵام پێدەچێ راستیی مەسەلەكە بەجۆرێكی دیكە بێت. عەلمانی و لیبراڵەكانی عێراق كە دەبێ لە باری ئاساییدا بۆ ئایندە روانینێكی هاوبەشی وەك كوردیان هەبێت، وەلانراون و پەراوێزخراون. دەرەنجامەكەشی ئەوەیە كە سەرۆك وەزیرانی عێراق بە ئاسایی بە (بەعسی) نێوزەدیان دەكات و وەك ئامرازێك بۆ ناسەقامگیركردن و گۆڕینی رژێمی حوكمڕانی دەیانناسێنێت.

هێزە لیبراڵەكانی عێراق بەشێوەیەكی سەرەكی لەلایەن حكومەتە یەك لەدوای یەكەكانی عێراق و پارتە دەسەڵاتدارەكان و هاوپەیمانە كوردەكانیانەوە وەلانراون و پەراوێزخراون. ئەوەی ئێستا هەیە ئەوەیە كە عێراق بەرەو ئاراستەیەكی نادیار هەنگاو دەنێت، بەتایبەتیش كاتێك قسە لەسەر خواستەكانی خەڵكەكەی، ئازادییە مەدەنییەكان، مافەكانی مرۆڤ و ئازادی بێت.

پرسەكانی فیدرالیزم، سەربەستیە مەدەنییەكان و ئازادییەكان بوونەتە جێگەی گەنگەشە لەسەركردن. كوردیش ناتوانن ئەم جەنگە بەتەنها بكەن. ئەوەی كە دەتوانین ئەمڕۆ بیبینین ئەوەیە كە عێراق بە عەلمانی و لیبراڵی و ئیسلامیەكەیەوە یەكیگرتووە لەدژی داواكارییەكانی كورد.

هۆكاری سەرەكیش ئەوەیە كە كورد خۆیان لە شانۆی سیاسیی عێراق دوورخستووەتەوە و كارەكانیان لە بەغدا تەنیا سنوورداركردووە بە پرسەكانی تایبەت بە كورد.

تا ئەوكاتەی كورد رەفتاری خۆیان نەگۆڕن و لە چاودێرێكی پاسیڤەوە نەبنە یاریزانێكی كارا لە مەیدانی سیاسەتدا لە عێراق، كێشەی كورد بۆ هەركەسێك بێتە سەر حوكم لە بەغدا، بۆ كۆكردنەوەی جەماوەر بەكاردێت لەلایەن عەلمانی و لیبراڵی و ئیسلامیەكانەوە.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=78

Aug 29

یاسایەكی “اهل الكهف” لە سەردەمی فەیسبووك وتویتەر

لەكاتێكدا گفتوگۆیەكی گەرم لە جیهانی ئازاددا هەیە لەبارەی پێویستی بوونی میدیایەكی ئازاد و زیندوو، هەروەها چۆنیەتی پاراستنی رۆژنامەگەری لە سەردەمی تەكنەلۆژیا و فەیسبووك و هاووڵاتی رۆژنامەنووس، پەرلەمانی عێراق چارەسەری هەموو ئەو كێشانەی دۆزییەوە: كوشتی!

لەسەرەتای ئەم مانگە، پەرلەمانی عێراق یاسایەكی پەسەندكرد لەژێر ناوی (یاسای مافەكانی رۆژنامەنووسان)، لەژێر دروشمی پاراستنی ماف و پێدانی ئیمتیاز بە رۆژنامەنووسان، بەڵام راستییەكە ئەوەیە كە یاساكە پارێزگاری لە كاربەدەستانی حكومەت و چینی دەستەبژێری سیاسی دەكات لەبەرامبەر رۆژنامەنووسان. سەندیكای رۆژنامەنووسانی عێراق پتەو دەكات كە هێشتا لەسەردەمی ساڵانی پەنجاكاندا دەژی. بەپێی ئەو گفتوگۆیانەی لەگەڵ هەندێ لە ئەندامەكانی هەمبوو، بۆم روونبووەوە كە ئەوان ئێستاش پێیانوایە كە رۆژنامەگەری پیشەیەكە یان بۆ پشتگیریكردنی كەسێكە یان دژایەتیكردنی.

یاساكە پڕە لە ماددەی نایاسایی و نادەستووری و سنوورێكی زۆریشی بۆ كاری پڕۆفیشناڵ و دروستی رۆژنامەوانی داناوە، كە ئەمەش رۆڵێكە زۆر پێویستە بۆ هەموو وڵاتێك ئەگەر بیەوێت رێگەی دیموكراسی بگرێتەبەر، بەتایبەتی لە وڵاتێكی وەك عێراق كە دیاردەی گەندەڵی جەستەی دەوڵەتەكەی خواردووە.

بێ ئەوەی بچینە نێو نێوەڕۆكی هەڵە یاسایی و دەستوورییەكانی یاساكەوە، (لیژنەی بەرگریكردن لە میدیای ئازاد توێژینەوەیەكی یاسایی باشی سەبارەت بە نایاسایی و نادەستووریی ئەو یاساییە ئامادەكردووە بە عەرەبی و لەسەر ماڵپەڕەكەی خۆم بلاوكردووەتەوە*). ئەو یاسایە هەموو هەلێكی دروستبوونی رۆژنامەگەرییەكی پڕۆفیشناڵ و باش و بەرپرسیار دەكوژێت كە لەم وڵاتەدا بنیات بنرێت. یەكێك لە مەرجە سەرەتاییەكانی هەر وڵاتێك بۆ چوونە پێشەوە، ئەوەیە كە خەڵكەكەی زانیاری دروستیان بەدەست بگات، بۆ ئەوەی هەستی بەرپرسیارێتی و توانای بڕیاردانی دروست و دەسەڵات بداتە خەڵكەكەی.

لەم سەردەمەدا كە تەكنەلۆژیا زۆر پێشكەوتووە، مامەڵەكردن لەگەڵ زانیاری بووەتە كاری هەموو كەسێك، ئەمەش تەنیا لە عێراق نا، بەڵكو لە هەموو جیهاندا. ئەمڕۆكە، زۆربەی وێنەی هەواڵە ڤیدیۆییەكانی سەر شاشەی تەلەڤزیۆنەكانمان لەلایەن كەسانی نارۆژنامەنووسەوە گیراون. یاساكە بەشێوەیەك داڕێژراوە كە رۆژنامەنووس دەكاتە تاكە سەرچاوەی بڵاوكردنەوەی زانیارییەكان و هەوڵیشیداوە كە بەشێوەیەكی سنووردار پێناسەی رۆژنامەنووس بكات. ئەمەش ئەركێكە كە گەورە بیرمەندەكانی جیهان تاوەكو ئەمڕۆكەش خەریكی گەڕانن بۆ دۆزینەوەی پێناسەیەكی گونجاوی رۆڵی رۆژنامەنووس لە جیهانی ئەمڕۆدا. بەڵام بەپێی بڕوای پەرلەمانەكەمان، ئەو كارەی كە گەورە بیرمەندانی جیهان خەریكین، ئەوەندە قورس نییە.

هەروەها یاساكە پڕە لە سنوورداركردنی یاسایی، سەبارەت بەو زانیاریانەی كە رۆژنامەنووس پێویستە بەدەستی بگات، بێ ئەوەی هیچ چوارچێوەیەكی یاسایشی بۆ دیاری بكات، بەوەی چی رێگەپێدراوە و چی رێگەپێنەدراوە.

ئەو ماددەیەی كە سنووری داناوە بۆ رۆژنامەنووسان سەبارەت بە دەستكەوتنی زانیارییەكان، هەر ئەو سنوورداریەیە كە خەڵكی گەندەڵ بەكاریدێنن بۆ رێگەگرتن لە بڵاوكردنەوەی ئەو زانیاریانە.

بەشی مافەكانی رۆژنامەنووس لەو یاسایەدا، جیاوازییەكی ئاشكرا دەكات لەنێوان رۆژنامەوان و خەڵكی ئاسایی نێو كۆمەڵگە . هەروەها كڕۆكی پیشەی رۆژنامەگەری دەكوژێت. توخمە باشەكانی رۆژنامەنووس لە هەر كۆمەڵگەیەكدا داهێنان و ركابەریە.

یاساكە رۆژنامەنووس دەكاتە كرێكار و كولتووری وەزیفەدروستدەكات، لەژێر سایەی سەندیكای (اهل الكهف)دا هەروەك سەردەمی پێش 2003.

هەروەها ئەركی رۆژنامەنووسانی بیانیش زەحمەتتر دەكات كە لە عێراق كاربكەن و هەروەها كاری دەزگا رۆژنامەگەریەكانی وڵاتانی دیكەش بۆ كاركردن لێرە.

ئەگەر ئەو یاسایە هەروەك خۆی بمێنێتەوە، رۆژنامەگەری رێكوپێك بەرەو نەمان دەڕوات و زۆری پێناچێت دەبینین كە وێنەیەكی بڕوای سەرۆك وەزیران یان سەرۆك كۆمار بخرێتە بەردەم ئۆباما لەنێو كۆشكی سپی هەر وەك رۆژنامەكانی میسر بە ‌حوسنی موبارەكیان كرد. هیوادارم بەرپرسانی كورد لە بەغدا و لە هەرێمی كوردستان كار بۆ چاككردنی ئەو عەیبە گەورەیەی ئازادی رادەربڕین لە عێراق بكەن.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=72

Aug 22

ئەمڕۆ جەلەولا و سبەینێ نەوت و غاز

هێزەكانی پێشمەرگە ئێستا لە دیالەن بۆ روبەڕووبوونەوەی كارێكی تەواونەكراو، كە دەكرا سیاسییەكانمان چارەسەریان بكردایە، ئەگەر ویست و متمانە و دەستپێشخەری لەلایەن هەولێر و بەغداد هەبووایە.مەسەلەیەكی دیكەش كە ئێستا خراوەتە لاوە و هەموو فاكتەرەكان بەرەو ئەوە دەڕۆن كە شەڕێكی دیكەی لێبكەوێتەوە، كێشەی نەوت و غازە لە عێراق.

نەبوونی رێكی و تەبایی و یەكێتی هەڵوێستی كورد، رێگە بە توخمێكی نێو بازنەكەی مالیكی دەدات كە كۆنتڕۆڵی گەشەپێدانی سامانە سرووشتییەكانی عێراق بكەن.
دوای گفتوگۆكردن لەگەڵ كەسانێك كە ئاشنا و شارەزای ئەو مەسەلەیەن، بۆم ڕوونبووەوە كە ئێستاكە ئێمە لە چ قۆناخێكداین:
لەسەرەتای ئەمساڵدا بەرهەم ساڵح، سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان لەگەڵ سەرۆك وەزیرانی عێراق نوری مالیكی لە بەغدا رێككەوتن لەسەر هەناردەكردنەوەی نەوتی هەرێمی كوردستان لە رێگەی بۆڕی نەوتی عێراقەوە. ئەمەش وانیشاندەدرا كە هەنگاوێكە بۆ رێگەخۆشكردن بەرەو چارەسەركردنی مەسەلەی نەوت و غاز. (تا ئێستا كەس ئەو رێككەوتننامەیەی نەبینیوە).
ئەمە رۆژانە 10 ملیۆن دۆلاری بۆ بودجەی فیدراڵی عێراق دابینكردووە، بەڵام سەرەڕای ئەوەش بە گەرمی لەلایەن بەناو هاوپەیمانەكانی كورد لە بەغدا پێشوازی لێنەكراوە.
تاوەكو بڕی پارەی خەرجییەكانی دەرهێنان و بەرهەمهێنانی كۆمپانیا بیانییەكان دابین بكات، هەردوولا لەسەر ئەوە رێككەوتن كە حكومەتی هەرێمی كوردستان بە رێژەی 50% داهاتی هەناردەكردنی نەوتی هەرێمی كوردستان لە بەغدا وەرگرێت بۆ ئەو كۆمپانیایانە، یەكەم بڕیش كە بەغدا دایە هەولێر لە مانگی ئایاری رابردوو بوو كە 243 ملیۆن دۆلار بوو، بەڵام لەوكاتەوە هیچی دیكەی نەداوە.
پێدەچێ كە بەرپرسە پایە بەرزەكانی باڵی مالیكی كێشەیەكی قووڵی ئایدۆلۆژییان هەبێت بۆ قبوڵكردنی بڕگە دەستوورییەكان لەبارەی ئیدارەكردنی سامانە سرووشتییەكانی عێراقەوە، كە تێیاندا بە روون و ئاشكرایی ئاماژە بەوەكراوە كە ئیدارەكردنی نەوتی دەرنەهێنراو، هەرێمەكان لێی بەرپرسن. لە بەرامبەریشدا زۆربەی سیاسەتمەدارانی كورد سەرقاڵی كاری دیكەن یان بێ ئاگان لە فایلی نەوت.
دەسەڵاتدارانی بەغدا مەرجەكانی رێككەوتننامەكەیان لەگەڵ هەولێر دەستكاری كردووەو گۆڕیویانە و مەرجی نوێیان پێوەلكاندووە كە لەو رێككەوتننامەیەدا نەبووە كە سەرۆكی حكومەتی هەرێمی كوردستان واژۆی لەسەر كردووە.
بەغدا رایگەیاند كە هیچ بڕێكی دیكە نادات، تاوەكو تەواوی وردەكاری خەرجی كۆمپانیاكانیان بەدەستنەگات. بەپێی قسەی توێژەرانیش پرۆسەی ئەو وردەكارییە دەبێ هەموو كۆمپانیایەكی بیانی كە لە عێراق كاردەكات ئەنجامیبدات و هەندێ جاریش چەند مانگێك دەخایێنێ، بەڵام ئەوان دەڵێن كە ئەمانە، وردەكاری ساڵانەن. سەرچاوەیەكی نزیك لەو مەسەلەیە لەوبارەوە دەڵێ “ئەو كۆمپانیایانەی كە لە باشووری عێراق كار دەكەن،بۆ نموونەBP، ناچار نییە ئەو وردەكاریانە پێشكەش بكات، پێش هەر خەرجكردنێك یان ساخكردنەوەی بەرهەمیان”.
وادیارە ئەمەش بەشێك نەبووە لەو رێككەوتننامەیەی لەنێوان مالیكی و بەرهەم ساڵح دا واژۆكراوە، بەڵام ئەو مەرجانە چەندین جار بەسەر وەزیری دارایی بەغدادا سەپێنراون لەلایەن جێگری سەرۆك وەزیرانی عێراقی حوسێن شەهرستانی، كە لە كابینەی پێشوودا وەزیری نەوتی عێراق بووە و ناسراویشە بەوەی كەسێكی تووندە بەرامبەر پاراستنی مەركەزیەت.
بەپێی چەند سەرچاوەیەك، ئەو كۆمپانیا نێودەوڵەتیانەی كە لە كوردستانەوە خەریكی كاری هەناردەكردنی نەوتن، هەڕەشەی راگرتنی بەرهەمهێنانەكە دەكەن ئەگەر لەماوەی چەند هەفتەیەكدا پارەكەیان بەپێی میكانیزمی رێككەوتنامەكە پێنەدرێت.
لە 31ی كانوونی دووەمی ئەمساڵ لەبارەی پەیوەندییەكانی هەولێر و بەغدا، ستوونێكم نووسی ، سەبارەت بەوەی كە چۆن ئەم دوو شارە بەهۆی چەندین مەسەلەی ناكۆكیدارەوە چەقیون، ئەوەی سەرەوەش ئاماژەیەكە كە پێدەچێ ئێمە بەرەو قەیرانێكی جیدی مل بنێین.
سەركەوتنی كەرتی نەوت و غاز لە كوردستان، یەكێكە لە چیرۆكە سەركەوتووەكانی ئابووری هەرێمەكە، بەڵام هێشتا پێویستی بە كارێكی زۆر و رێكخستنە.
لەوەدەچێ كە سەركردایەتی كورد ئەو مەسەلەیە بە جیدی وەرنەگرن یان بە تەواوی لە مەترسی مەسەلەكە بگەن. ئەوانەی كەلێی تێدەگەن، پێدەچێ لەلایەن بەغداوە ئەوەندە گرنگیان پێنەدرێت.
دروستبوونی كەرتێكی شەفاف و كراوە و رێكوپێكی نەوت و غاز زۆر گرنگە بۆ داهاتووی كوردستان. پێدەچێت كە تاوەكو ئەو دۆسێیە بەشێوەیەكی راستەوخۆ لەلایەن سەرۆكی هەرێمی كوردستانەوە مامەڵەی لەگەڵ نەكرێت، بەغدا بەجیدی وەرینەگرێت.
لەگەڵ راوێژكارییەكی باش و لەبار، ئەو دەتوانێ گوتارێكی گشتی بدات كە تایبەت بێت بە ئاشكراكردنی ستراتیژیەتی بەرنامەی كەرتی نەوت و غازی كوردستان.
مەسەلەكە زۆر گرنگترە لەوەی كە تەنیا بەجێبهێڵرێت بۆ نوێنەرانی كورد لە بەغدا یان ئەوانەی كە بەغدا ئەوەندە گرنگیان پێنادات.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=50

Aug 14

وانەیەك لە لەندەنەوە

كاتێك لە تەلەڤزیۆنەوە تەماشای رووداوە ئاژاوەگێڕی و تاڵانكارییەكەی لەندەنمان دەكرد، یەكەم پرسیارمان ئەوەبوو كە پۆلیس لەكوێیە؟ ئیتر چۆن رێزیان لێدەگیرێت یان حیسابیان بۆ دەكرێت، ئەگەر ئەوان تەنیا تەماشا‌كەربن و هیچ نەكەن لەكاتێكدا پایتەخت دەسوتێنرێت و تاڵان دەكرێت.

كوردێكی دانیشتووی لەندەن دەیگوت “پێویستە ئەوان لە ئێمەوە فێرببن”. یەكێكی دیكە گوتی: “پێویستە سەرۆك وەزیرانی بەریتانیا داوای یارمەتی لە كورد بكات و ئەوانیش هێزی تایبەتیان بۆ بنێرن و لە ماوەی چەند كاژێرێكدا بارودۆخەكە هێور دەبێتەوە”.
بەڵام ئێستا بارودۆخەكە جیاوازە و پۆلیسی بەریتانی وانەیان بە زۆر لا دا‌. وانەكەش ئەوەیە كە كاتێك سیستەمت هەبێت بەدەگمەن هەڵە روودەدات.
كاتێك رووداوەكان دەستیان پێكرد، زۆر كەس داوای دەكرد كە دەسەڵاتداران و پۆلیس بەشێوەیەكی تووند هەڵسوكەوت بكەن بۆ راگرتنی ئاژاوەگێڕییەكان و تاڵانكارییەكان.
هەندێكیان داوایاندەكرد ئاو بەكاربێت یان فیشەكی لاستیكی یان بڕیاری قەدەخەكردنی هاتووچۆ بدرێت، یاخود هێز بهێندرێت بەمەبەستی كۆنترۆڵكردنی بارودۆخەكە.
بەڵام وەزیری ناوخۆی بەریتانیا رایگەیاند كە بەپێچەوانەی وڵاتانی دیكە، نەریتی پۆلیسی بەریتانی ئەوە نییە كە پشت بەو میتۆدانە ببەستێت. كاربەدەستانیش ترسی ئەوەیان هەبوو كە ئەو كارە پەیامی لەدەستدانی كۆنترۆڵی وڵاتەكە بگەیێنێ، وڵاتێك كە هەرگیز نەیویستوە بە سەربازی بكرێ و لە هەمانكاتدا كارێكی وا هێمای بارودۆخێكی مەترسیدار بەرزدەكاتەوە یان مەترسی ئەوە دەبێت كە پۆلیس سنووری خۆی ببەزێنێ‌.
ئێستاكە لەگەڵ دەستپێكی هەڵمەتی دەستگیركردن و دادگاییكردنی ئەوانەی كە تۆمەتباركراون بە بەشداریكردن لە ئاژاوەگێڕییەكان و ئاشكراكردنی ناوەكانیان و بڵاوكردنەوەی وێنەكانیان و لەهەمان كات لێكۆڵینەوەی كوشتنی پۆلیس بۆ گەنجێك بەردەوامە، بارودۆخەكە هێورترە و زیاتر لەژێر كۆنترۆڵدایە.
ئەو پەیامەی كە ئەوان بە جیهانیان گەیاند ئەوەبوو كە پابەندبوون بە پرۆسە زۆر گرنگترە لەكردەوەی تووند یان سنووربەزاندن یاخود رۆڵی تاكەكەس لەكاتی دروستبوونی قەیراندا. سەلماندیان كە پۆلیسی بەریتانی بەرهەمی چەندین ساڵ كاری پرۆفیشناڵییە لە پێگەیاندنی خەڵك و سیستەم. كاتێكیش رووبەڕووی تاقیكردنەوە بووەوە، توانی بەسەریدا زاڵ بێت.
لە هەمانكاتدا گفتوگۆیەكی دیكە هەبوو كە ئایا سیاسەتمەداران ئاژاوەگێڕییەكەیان كۆنترۆڵ كرد یان پۆلیس و رای گشتی ئەوەبوو كە پۆلیس بارودۆخەكەی هێوركردەوە نەك سیاسەتمەدارەكان.
ئەگەر بەراووردی رووداوەكانی خۆمان و بەریتانیا بكەین، دەبینین كە ئەوانەی ئێمە زۆر هێمنتر و رێكوپێكتربوون لەوانەی بەریتانیا، لە هەمانكاتدا زۆر سەربازیتر لەوانەی لەندەن رووبەرووكرانەوە.
ئێستا لە لەندەن، لەگەڵ هەر دەستگیركردنێك و دادگاییكردنێكی نوێ و لەگەڵ تێپەڕبوونی هەر رۆژێكیش بە بێ كێشە متمانەی خەڵك بە سیستەمەكەیان زیاتر دەبێت.
سەبارەت بە ئێمەش، هێشتا چەندین پرسیاری وەڵامنەدراوە لەبارەی خۆپیشاندانەكانی ئێمە ماون كە پێویستە دەسەڵاتداران و سیاسەتمەداران وەڵامی بدەنەوە. چی روویدا؟ ئاژاوەگێڕی بوو؟ خۆپیشاندان بوو؟ ئایا لێكۆڵینەوە لە كوشتنەكان چی بەسەر هات؟ ئەی ئەو شوێنانەی تێكدران و سووتێندران؟ تاوەكو ئەم پرسیارانە بە وەڵامنەدراوی بمێننەوە، متمانەی خەڵك كەمتر دەبێت لەبارەی توانای دەسەڵاتدارانمان بۆ دانانی سیستەمێك كە بتوانێ رووبەڕوی قەیران ببێتەوە.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=49

Aug 07

نەزانی بەهرەیە؟

نەزانی بەهرەیە: پەندێكی ئینگلیزییە، زۆربەی كات لەو حاڵەتانەدا بەكاردێت بۆ تاك كە نایەوێت دەربارەی راستییە تاڵەكەی خۆی بزانێت و بەوشێویە مێشكێكی سافی هەیە، ئەمەش كاتێك راستە كە كاری ئەو كەسە بڵاوكردنەوەی زانیاری نەبێ.

نەزانی بەهرەیە كاتێك تۆ بەتەنیابیت و زانیارییەكانیش تەنیا پەیوەندیان بە تێبینی كەسانیترەوە هەبێ بەرامبەر تۆ، بەڵام ئەگەر تۆ بەتەنیا نەبی، یان زانیارییەكە پەیوەستبێ بە داهاتووی گرووپێكی خەڵكەوە، بۆنموونە نەتەوەیەك و ئەو زانیارییەش بەرپرسیارێتی ئەو كەسانەبێ كە كاریان بڵاوكردنەوەی زانیارییە، ئەوكاتە دەبێتە كێشە، كێشەیەكی جیدیش.
لە دەرئەنجامیشدا نەتەوەیەكی نەزان دروستدەبێ و بەهۆی ئەمەشەوە بیرۆكە و روانگە و بڕیاری هەڵەیان لەلا دروستدەبێ بۆ داهاتووی خۆیان.
ئێمە زۆربەی كات وەك رۆژنامەنووس یان هاووڵاتییەكی ئاسایی، ناڕەزاییەكی رەوامان هەیە، دەربارەی ئەوەی كە دەسەڵاتداران زانیاریمان پێ نادەن، بەڵام راستییە تاڵەكە ئەوەیە كە زۆربەی كاتەكان كە زانیارییەكانیشمان لەپێشە، ئێمە نازانین چۆن مامەڵەیان لەگەڵ بكەین یان چۆن پشتڕاستیان بكەینەوە یان لێیان تێبگەین.
زۆربەی كاتەكان، بەرپرسان دەڵێن كاتێك چاوپێكەوتن سازدەكەن لەگەڵ رۆژنامەنووسێكی خۆماڵیدا، زۆر بیری لێدەكەنەوە پێش ئەوەی چاوپێكەوتنەكە ئەنجامبدەن. گلەیی سەرەكی ئەوان ئەوەیە كە رۆژنامەنووسان بەتەواوی لە مەسەلەكان ناگەن یان ‌حاڵی نابن و بەوهۆیەشەوە بە هەڵە راپۆرتی لەبارەوە دەكەن.
ئەمەش زۆر روون و ئاشكرابوو كاتێك هەفتەی رابردوو هەندێك لە میدیاكانمان راپۆرتێكیان بڵاوكردەوە كە گوایە حكومەتی بەریتانی پشتیوانی دامەزراندنی دەوڵەتی كوردی دەكات. ئەمەش لەدوای ئەوە هات كە كوردێكی دڵسۆز (هەرێم كەریم) لە ماڵپەڕێكی حكومی بەریتانی، هەڵمەتێكی دەستپێكرد كە داوای لە حكومەتی بەریتانی كردووە پشتیوانی لە دامەزراندنی دەوڵەتێكی كوردی بكات. ئەمە هەنگاوێكی زیرەكانەیە لەلایەن ئەو كوردەوە كە مەرجی ماڵپەڕەكەی خوێندبووەوە و توانی درزێكی كوردی لەو سیستەمەدا بكاتەوە.
بەڵام میدیای ئێمە یەكسەر بڕیاریدا كە حكومەتی بەریتانی پشتگیری لە دامەزراندنی دەوڵەتێكی كوردی دەكات! ئەوان تەنیا پێویستبوو سەردانی ماڵپەڕە فەرمییەكە بكەن و بچنە نێو هەڵمەتەكە و نووسینەكانی لاپەڕەی سەرەكی نێو ماڵپەڕەكە بخوێننەوە:
“هەڵمەتی ئەلیكترۆنی چییە؟ هەڵمەتی ئەلیكترۆنی رێگەیەكی ئاسانە بۆ تۆ كە كاریگەریت لەسەر سیاسەتەكانی حكومەت هەبێ لە بەریتانیا. دەتوانی هەڵمەتێكی ئەلیكترۆنی دروستبكەی دەربارەی هەر شتێك كە حكومەت لێی بەرپرسیارە و ئەگەر توانیت نزیكەی 100 هەزار ئیمزا كۆبكەیەوە، ئەوا رێگەپێدراوە كە لەنێو هۆڵی پەرلەمانی بەریتانی گفتوكۆی لەسەر بكرێت”.
ئەم هەنگاوە ئاسانە كە پراكتیزەیەكی ستانداردییە بۆ هەر رۆژنامەنووسێك لە جیهاندا، لەلایەن زۆربەی رۆژنامەنووسەكانی خۆمانەوە لەبیركرا. ئەمەش ئاماژەیەكە بەوەی كەموكورتییەكی مەترسیدار هەیە لەسەر ئاستی رۆژنامەنووس و میدیاكەمانەوە،كە ئەویش نەبوونی زانیاری گشتی و ئاگاییە لەلایەن رۆژنامەنووسەكە و هەروەها دەستنەگەیشتن بە جیهانی دەرەوە.
هەر كاتێك ئێمە لە ئەنستیتۆی رۆژنامەوانی جەنگ و ئاشتی IWPR كۆرسێكی راهێنان دەكەینەوە، زۆربەی كاتەكان بەم ئاگادارییە دەستپێدەكەم: ئەگەر پێتوایە ئەم كۆرسەی ئێمە دەتكاتە رۆژنامەنووس، ئەوا كاتی خۆت بەفیڕۆ مەدە، بۆ ئەوەی ببیتە رۆژنامەنووس دەبێ ئەم تایبەتمەندییانەی خوارەوەت تێدابێ: 1-وریایی: دەبێ هەست بە هەواڵی خراپ و باش بكەی و بزانی راستە یان چەوت. 2- بوونی زانیاری گشتی كە شتێك لەبارەی هەموو شتێكەوە بزانیت. ئەم دوو پێشمەرجە وات لێدەكات كە بزانی ئەو زانیاریەی تۆ هەتە راستە یان چەوت یان شیاوی ئەوەیە بیبەخشیتە خەڵك یان نا. ئەوكات كەسێك دەتوانێ بەشداری كۆرسی رۆژنامەنووسی بكات یاخود وەك رۆژنامەنووس كار بكات.
بەداخەوە، راپۆرتەكەی هەفتەی رابردوو، لەهەردوو مەرجەكە، دەرنەچوو. بەپێی واقعیەتی ئێستاكە، بەهیچ شێوەیەك حكومەتی بەریتانی پشتیوانی دەوڵەتێكی كوردی ناكات بۆ كورد، هەڵمەتێكیش دەست پێ ناكات بۆ پشتگیریكردنی. پێویستبوو ئەو رۆژنامەنووسانەی راپۆرتەكەیان نووسی، زیاتر ئاگاداربوونایە.
ئەگەر تەماشای بارودۆخی هەرێمەكەمان بكەی، دەبینین كە زانین و ئاگادارییەكی زۆرزیاترمان پێویستە، تاوەكو رێگری لە دووبارەبوونەوەی رووداوی وابكەین. یەكێك لە ئاستەنگە گەورەكانی بەردەمیشمان زمانە بەتایبەتیش نەوە نوێیەكەمان كە ئەمڕۆكە رۆژنامەنووسن و سبەینێ دەبنە درووستكەری رای گشتی لە كۆمەڵگەكەماندا كە ناتوانن لەسەر بنەمای نەزانی بەهرەیە، بژین یان كار بكەن.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=48

Aug 01

كه‌ڵه‌گای ناوچه‌

له‌گه‌ڵ هه‌موو بۆردوومانێكی نوێی ئێران، خه‌ڵكی كوردستانی عێراق و چاودێرانی بارودۆخی سه‌ر سنوور و سیاسه‌تی ئێران، زیاتر له‌وه‌ دڵنیا ده‌بن كه‌ ئه‌مه‌ هیچ په‌یوه‌ندی به‌وه‌وه‌ نییه‌ كه‌ ئێران له‌لایه‌ن چه‌ند هێزێكی نێو عێراقه‌وه‌ هێرشی ده‌كرێته‌ سه‌ر، به‌ڵكو زیاتر له‌به‌رئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئێران ده‌یه‌وێت سنووری خۆی تاقیبكاته‌وه‌ به‌رامبه‌ر به‌ كورد، عێراق و ئه‌مریكا.

ئه‌وه‌ی جێگه‌ی سه‌رنجه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و سێ لایه‌نه‌، هه‌موویان ته‌ماشا ده‌كه‌ن و هه‌مووشیان به‌و هیوایه‌ن كه‌ ئه‌ركی ئه‌وه‌یان نه‌خرێته‌ ئه‌ستۆ كه‌ رووبه‌ڕووی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ ببنه‌وه‌، به‌ڵام له‌ڕاستیدا هه‌ر سێكیان ئیهانه‌ و ته‌حه‌دداكراون له‌لایه‌ن ئێران كه‌ وه‌ڵام بده‌نه‌وه‌.به‌ڵام راستی مه‌سه‌له‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌رسێكیان به‌شێوازی تایبه‌تی خۆیان ده‌بێت وه‌ڵامبده‌نه‌وه‌. وه‌ڵامنه‌دانه‌وه‌شیان كورد و عێراق و ئه‌مریكییه‌كان لاوازتر و بێ سوودتریان ده‌كات له‌ سیاسه‌ته‌كانی رۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاستی نوێ دا.
بێده‌نگی و شه‌رمنی كورد و یه‌كنه‌بوونی سیاسیان به‌رامبه‌ر به‌ هێرشه‌كانی ئێران زیانی به‌ ده‌سه‌ڵاتی كوردی گه‌یاندووه‌ و ئه‌ركی ئێرانیشی ئاسانتر كردووه‌ بۆ زیاتر هاتنه‌ نێو هه‌رێمی كوردستانه‌وه‌، ئه‌مه‌ش سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی هه‌رێمی كوردستان هه‌وڵیانداوه‌ رێگری له‌ ئۆپۆزیسیۆنی ئێرانی بكه‌ن له‌ هێرشكردنه‌ سه‌ر ئێران، كه‌ ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ش زیانێكی زۆری به‌ وێنه‌ی هه‌رێمی كوردستان گه‌یاندووه‌ له‌لای كوردانی پارچه‌كانی دیكه‌ی كوردستان.
هه‌روه‌ها چاودێران له‌و بڕوایه‌دان كه‌ ئێران ده‌یه‌وێ په‌یامێك بنرێت بۆ كوردانی عێراق به‌وه‌ی زۆر نزیكن له‌ ئه‌مریكا و توركیاوه‌ و هێمایه‌كی ئاگاداركردنه‌وه‌شه‌ كه‌ رۆڵیان نه‌بێ له‌ پشتگیریكردنی ئۆپۆزیسیۆنی كوردی سووریا له‌م راپه‌ڕینه‌ی ئێستایان كه‌ ره‌نگه‌ زیانێكی زۆر له‌ ئێران بدات له‌چاو وڵاتانی دیكه‌ی ناوچه‌كه‌. ئێستا ئێران زۆر به‌په‌رۆشه‌ بۆ دۆزینه‌وه‌ی ئه‌لته‌رنه‌تیڤێكی دیكه‌ بۆ جێ پێی خۆی له‌ ناوچه‌كه‌دا، بۆ ڕووبه‌ڕووبونه‌وه‌ی مه‌ترسی نوێ له‌لایه‌ن رژێمه‌ “سوننه‌” نوێیه‌كه‌ی سووریا و وڵاتانی دیكه‌ی جیهانی عه‌ره‌بی. باشترین شوێنیش به‌غدایه‌ كه‌ ئێستا كاریگه‌ری له‌سه‌ر ئێران و ناوچه‌كه‌ له‌كه‌مترین ئاسته‌.
به‌شێوه‌یه‌كی زیره‌كانه‌ش كه‌یسی بۆردوومانه‌كانی ئێرانیان داوه‌ته‌ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی عێراق كه‌ خۆی كورده‌ و به‌مشێوه‌یه‌ش ئه‌و كه‌یسه‌ له‌چوارچێوه‌ی په‌یوه‌ندی كورد و ئێراندا هێڵدراوه‌ته‌وه‌، كه‌ ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ش پڕاوپڕ دژی ئه‌و قسانه‌یه‌ كه‌ ده‌رباره‌ی هه‌رێمی كوردستان ده‌یكه‌ن و ده‌ڵێن به‌شێكه‌ له‌ ده‌وڵه‌تی عێراق. به‌ڵام له‌وه‌ ده‌چێت كاتێك دێته‌ سه‌ر باسی گرێبه‌سته‌كانی نه‌وت و داهاته‌كه‌ی، كورد به‌شێكه‌ له‌ عێراق و كاتێكیش باسه‌كه‌ دێته‌ سه‌ر بۆردوومانی ئێران و توركیا، كورد فیدرالی و ده‌سه‌ڵاتی خۆیان هه‌یه‌! ئه‌م بێده‌نگییه‌ی به‌غدا هیچ سوودێكی نابێ، ته‌نیا لاوازكردنی به‌غدا و كورد نه‌بێت، به‌تایبه‌تی ئه‌وكاته‌ی ئه‌مریكییه‌كان له‌ وڵاته‌كه‌ ده‌كشێنه‌وه‌.
له‌ده‌رئه‌نجامیشدا، رۆڵی ئه‌مریكاش لاوازتر ده‌كرێ، ئه‌وانیش چیدیكه‌ ناتوانن بڵێن كه‌ به‌رگری له‌ عێراق ده‌كه‌ن، كه‌ ته‌نیا ته‌ماشا بكات و سنووره‌كان به‌رده‌وام بۆردوومان بكرێن له‌لایه‌ن سه‌رسه‌ختترین دوژمنیان له‌ ناوچه‌كه‌دا، كه‌ په‌یامێكی روونیان ناردووه‌ به‌وه‌ی له‌سه‌ر سنوور ئه‌مریكا هیچ كۆنترۆڵی نییه‌ و ئێران باڵاده‌سته‌. ناوێكی سه‌رنجڕاكێشی دیكه‌ خه‌ریكه‌ سه‌رهه‌ڵده‌داته‌وه‌، ئه‌ویش به‌پێی قسه‌كانی شایه‌تی رووداوه‌كانی ئه‌و ناوچه‌یه‌ و قسه‌ی چه‌ند به‌رپرسێك. ناوه‌كه‌ش: ئه‌نسارولئیسلامه‌ یاخود دیوه‌ كوردییه‌كه‌ی رێكخراوی قاعیده‌.
ئه‌گه‌ر ته‌ماشای رووداوه‌كانیش بكه‌ی، ئه‌گه‌ر پژاك ئه‌و ناوچه‌ سنووریانه‌ به‌جێبێڵن، ئه‌و بۆشاییه‌ راسته‌وخۆ له‌لایه‌ن ئه‌و گرووپه‌ پڕده‌كرێته‌وه‌ كه‌ ئێستا له‌ ئێران نیشته‌جێن، دوای ده‌رپه‌ڕاندنیان له‌ هه‌ورامان.
تاوه‌كو بۆردوومانی ئێران به‌رده‌وام بێت، ئه‌وان زیاتر به‌هێزده‌بن تاوه‌كو كورد، عێراق و ئه‌مریكییه‌كان درێژه‌ به‌بێده‌نگییه‌كانیان بده‌ن، ئه‌وان زیاتر بێ كاریگه‌ر ده‌بن و ئێران به‌هێزتر ده‌بێت له‌نێو رۆژهه‌ڵاتی نێوه‌ڕاستی نوێ دا، به‌تایبه‌تی له‌دوای كشانه‌وه‌ی ئه‌مریكا و سه‌رهه‌ڵدانی رژێمی نوێ له‌ ناوچه‌كه‌دا.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=47

Older posts «

» Newer posts