هيوا محمود عوسمان

Author's details

Name: هيوا محمود عوسمان
Date registered: August 20, 2011

Latest posts

  1. پەیامەکانی داودئۆغلو
    — August 6, 2012
  2. وتارەكەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان
    — July 31, 2012
  3. هەرێمی كوردستانی سووریا؟
    — July 23, 2012
  4. ئەنجوومەنی ئاسایش و مشتوومڕەكانی
    — July 17, 2012
  5. عێراقی دوای ئەمریكا
    — December 22, 2011

Author's posts listings

Aug 06

پەیامەکانی داودئۆغلو

سه‌ردانه‌كه‌ی ئه‌حمه‌د داودئۆغلوی وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی توركیا بۆ هه‌ولێر و دواتریش بۆ كه‌ركووك، زۆر په‌یامی هه‌بوو بۆ هەولێر، بۆ به‌غدا و بۆ كه‌ركووكیش، په‌یامه‌ سه‌ره‌كییه‌كه‌ ئه‌وه‌بوو كه‌ توركیا یاریزانێكی گرنگ وبه‌هێز وسه‌قامگیره‌ له‌ ناوچه‌كه‌.

به‌ڵام بابزانین یه‌كه‌مجار داودئۆغلو چ په‌یامێكی ره‌وانه‌ی توركیا كرده‌وه‌.

لە کاتێکدا کە بەیاننامەی کۆبونەوەکە کەلە سایتی سەرۆکایەتی هەرێم بلاوبۆتەوە وباس لە پێویستی خاڵیبوونی سوریای نوێ:” له‌ هه‌ر گرووپ یا رێكخراوێكی توندڕه‌و و تیرۆریستدەکات وهه‌ردوولا رێككه‌وتن له‌سه‌ر به‌رده‌وامی راوێژكردن و هاریكاری به‌شێوه‌یه‌ك له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ئاشتی و سه‌قامگیری ناوچه‌كه‌ دابێت”. مانشێتی رۆژنامەکانی تورکیا جیاواز بوون. رۆژنامه‌ی (حوڕییه‌ت)ی توركی به‌م شێوه‌یه‌ بوو: “بارزانی به‌ڵێنی رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی مەترسی هاوبه‌شی دا“. له‌ هه‌مان رۆژدا رۆژنامه‌ی( توركیا)، قسه‌یه‌كی داود ئۆغلۆی بڵاوكرده‌وه‌ و تێیدا ده‌ڵێ بارزانی په‌یامه‌كه‌ی پێگه‌یشت“. ئەوەی جێی سەرنجە کە سایتی وەزاراتی دەرەوەی تورکیا هیچی لە بارەی سەردانەکە بلاو نەکردۆتەوە.

ئه‌مه‌ له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆی تورکیا، له‌باره‌ی په‌یامه‌كه‌شی بۆ ئه‌مدیو سنوور، كورد گرنگییه‌كی زۆریان به‌و سه‌ردانه‌دا، وا ته‌ماشاكرا كه‌ ئه‌و سه‌ردانه‌ی داود ئۆغلو رۆڵی گرنگی ئێستای هه‌ولێر ده‌سه‌لمێنێ له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆ و له‌ده‌ره‌وه‌ی سنووره‌كانی هەرێم.

ئه‌و سه‌ردانه‌ ئاماژه‌یه‌ك بوو به‌وه‌ی كه‌ هه‌ولێر هه‌ندێ كارتی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌ له‌ ناوچه‌كه‌ و كۆبوونه‌وه‌كه‌شی له‌گه‌ڵ ئۆپۆزیسیۆنی كوردی سووریا لێره‌ ئه‌و خاڵه‌ی سه‌لماند.

هه‌روه‌ها ئه‌و سه‌ردانه‌ ئاماژه‌یه‌ك بوو بۆ پێگه‌ی هه‌رێمی كوردستان دوور له‌ به‌غدا و هێمایه‌ك بوو به‌وه‌ی كه‌ بۆ توركیا، هه‌ولێری بەلاوە گرنگتره‌ له‌ به‌غدا.

په‌یامێكی دیكه‌ كه‌ خه‌ڵكی ئێره‌ پێیگه‌یشت ئه‌وه‌بوو كه‌ رێگه‌ی كه‌ركووك ئێستا به‌ هه‌ولێردا ده‌ڕوات و توركیاش بە یەک چاو سەیری پێكهاته‌كانی ئه‌و شاره‌ دەکات. به‌ واتایه‌كی دیكه‌، هیچ مامه‌ڵه‌یه‌كی تایبه‌تی بۆ توركمانه‌كان نییه‌ و سه‌ره‌ڕای وتاره‌ مه‌عنه‌وییه‌كه‌ی له‌ باره‌گای به‌ره‌ی توركمانی، به‌ڵام به‌ڵێنی پشتگیریكردنی توركیا بۆ كه‌ركووك، ئاماژه‌یه‌كی گرنگبوو به‌وه‌ی ئه‌وان له‌داهاتوودا پلانی زۆریان هه‌یه‌ بۆ ئەوشارە.

هه‌موو ئه‌م په‌یامانه‌ له‌چواچێوه‌یه‌ی ئه‌و مه‌به‌سته‌یه‌ كه‌ دەوروبەری تورکیا سه‌قامگیر و دۆستانە بێت. ره‌نگه‌ سیاسه‌ته‌كه‌ی داودئۆغلو به‌وه‌ی کە تورکیا سفر كێشه‌ی هه‌بێت له‌گه‌ڵ هه‌موو لایه‌ك له‌زۆربەی ناوچه‌ی كوردیەکانی عیراق یان سووریا یان ئێران سه‌ركه‌وتووبێت، به‌ڵام ئه‌و سفر كێشه‌یه‌ له‌سه‌ر سنووری توركیا ده‌وه‌ستێت، له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌و پرسیاره‌ی هێشتا وه‌ڵامی دیارنییه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا توركیا دەتوانێ ئه‌و رۆڵه‌ بگێڕێ و ئه‌و په‌یامه‌ بۆ لایه‌نه‌كانی ده‌ره‌وه‌ بنێرێت ئەگەر خۆی هه‌مان كێشه‌ی هه‌بێت له‌ ناو توركیا؟

بۆ وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پرسیاره‌، ده‌كرێ توركیا لە خۆی بپرسێت کە ئایا دەتوانێت ڕێکا بە وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی عێراق بدات کە بچێته‌ شاری دیاربه‌كر و هه‌مان ئه‌و قسانه‌ به‌خه‌ڵكی ئه‌و شاره‌ بڵێ كه‌ داودئۆغلو له‌ شاری كه‌ركووك باسی کرد، ئایا توركیادەتوانی چاوپۆشی له‌وجۆره‌قسانە بكات؟ قورسی وه‌ڵامدانه‌وه‌ی ئه‌و پرسیاره‌یه‌ كه‌ زه‌حمه‌تی ده‌كات بۆ توركیا رۆڵی براگه‌وره‌ بگێڕێت له‌ ناوچه‌كه‌، سه‌ره‌ڕای هێز وده‌سه‌ڵاتی.

ده‌بێ توركیا چاو له‌ناوخۆی توركیا بكات و كار بۆ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ی كورد بكات له‌ وڵاته‌كه‌ی. ته‌نیا ئه‌وكات توركیا ده‌توانێ رۆڵی یاریزانێكی به‌هێز و سه‌قامگیر بگێڕێ له‌ ناوچه‌كه‌ و رۆڵێك كه‌ بڕیار له‌سه‌ر مه‌سه‌له‌كانی ناوچه‌كه‌ بدات و له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆ و ده‌ره‌كی به‌ یه‌ك زمان قسه‌ بكات.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=180

Jul 31

وتارەكەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان

وتارەكەی سەرۆك بارزانی دەربارەی قەیران و مەسەلەی لابردنی مالیكی وتارێكی باشبوو لە وەڵامدانەوەی رخنەگرانی، بەڵام دەكرا بۆ كەسانێكی دیكە، لە شوێنێكی دیكە، لەكاتێكی دیكە و بە زمانێكی دیكەبێت.

هەربۆیە وتارەكە ئەو كاریگەریەی نەبوو كە چاوەڕێی لێدەكرا، بەتایبەتی كە هاوكاتبوو لەگەڵ خراپبوونی رەوشی ئاسایش و هاتنی سوپای عێراق بۆ ناوچەكانی نزیك سنووری سووریا.

وەك چاودێرێك، یەكەم خاڵ كە لە وتارەكە سەرنجیڕاكێشام، ئەوەبوو كە لە رێگەی تەلەڤزیۆنەوە بەدەنگی بارزانی بڵاونەكرایەوەو دووەم خاڵیش وتارەكە بە زمانی كوردی بوو. بەتایبەتی ئێستا لەگەڵ گۆڕانكارییەكانی ئەم دواییە، رای گشتی عەرەب لە عێراق دژی هەرێمی كوردستانە. بۆشاییەكانی میدیای بەغداش بەشێوەیەكی روون و ئاشكرا بە دەنگی لایەنگرانی مالیكی پڕكراوەتەوەو هەمووشیان مەسەلەكە بەشێوەیەك پیشاندەدەن كە كورد هەموو شتێكی دەوێت و سنووری خۆی بەزاندووە.

وتارەكەی بارزانی باسی زۆر لەو كێشانە دەكات كە پەیوەستن بە داهاتووی عێراق بەگشتی، نەك تەنیا كورد. یەكێك لە خاڵە گرنگەكانی گفتوگۆكردن لەگەڵ بەغدا دەربارەی داهاتووی فیدراڵی عێراقە، بەڵام ئەو راستییە لەلایەن عەرەبەوە روون نییە.

بەهۆی نەبوونی پێگەیەكی بەهێزی كورد لەنێو میدیای بەغدادا، پەیامێكی تەلەڤزیۆنی لەلایەن سەرۆكی هەرێمی كوردستانەوە بە زمانی عەرەبی بۆ خەڵكی عێراق، خزمەتێكی باشی پێگەی كوردی دەكرد بۆ سەرجەم عێراق و وەڵامێكی بەهێزیش دەبوو لەبەرامبەر چاوپێكەوتنەكەی مالیكی لەگەڵ كەناڵی ئێن ئاڕ تی.

ئێستا وتارەكە بەتێكست هەیە بەزمانی كوردی، وەرگێڕدراوە عەرەبییەكەشی لەسەر ماڵپەڕی سەرۆكایەتی هەرێمی كوردستان هەیە، تاوەكو نووسینی ئەم گۆشەیە، وتارە كوردییەكە 2900 خوێنەری هەبوو، عەرەبییەكەش 680 خوێنەر.

رۆژێك لەدوای بڵاوبوونەوەی وتارەكەش، كاتێك تەماشای ماڵپەڕە هەواڵییەكان دەكەی، جگە لە ماڵپەڕە كوردییەكان، كەمی دیكە باسیان لەو وتارە كردووە، تەنانەت رۆژنامەكەی پارتی لە بەغدا(التاخی)، كورتكراوەیەكی وتارەكەی بە عەرەبی بڵاوكردووەتەوەو رایگەیاندبوو كە رۆژی دواتر دەقی وتارەكە بڵاودەكاتەوە.

لەگەڵ ئەوەی هاووڵاتیانی كوردستان گوێیان لە زۆربەی كێشەكان بووە كە لەو وتارەدا ئاماژەیان پێكراوە، پەیامێكی بێ هیوای تێدابوو سەبارەت بە داهاتووی زۆر لە كێشە هەڵپەسێردراوەكان و هەروەها ئەو مەسەلانەی كە روونكردنەوەی زیاتریان پێویستبوو.

سەرەكیترین مەسەلەش بریتیبوو لەوەی ئەگەر لەساڵی 2008 وە بڕوای بە مالیكی نەماوە، ئەی بۆچی رێككەوتننامەی هەولێر كرا، بۆچی بۆ دوو ساڵی دیكەش مالیكی كرایەوە سەرۆك وەزیران؟ ئایا ناچاركردنی بارزانی بۆ قبوڵكردنی مالیكی، وەك مەلابەختیار لە نامەكەیدا بۆ بارزانی دەڵێ، بێ بەرامبەر بوو یان مەرجداربوو؟

بۆچی ئەو وتارە یانیش وتارەكەی نەورۆز زووتر بڵاونەكرایەوە؟

ئەمەش دەمانباتە سەر خاڵی دووەم كە تایبەتە بە هەڵسوكەوتی مالیكی و ئەو ئاگاداریانەی كە وڵاتەكە بەرەو چارەنووسێكی نادیار دەبەن. پێویستبوو ئاگاداركردنەوەی بەرادەوام هەبووایە لەلایەن نوێنەرانی كورد لە بەغدا كە ئەم شتە هەیە.

ئێستا وادەردەكەوێت كە بەرپرسانی كورد لە بەغدا هیچ كێشەیەكیان لەگەڵ مالیكی نییە و ئەوە تەنیا هەولێرە كێشەی هەیە. پێویستبوو ئەم مەسەلەیە بەشێوەیەكی دیكە چارەسەر بكرایە و دەبووایە وێنەكە بەپێچەوانەوە بووایە.

پێویستبوو بارزانی ئەو كەسە بووایە كە كێشەكانی چارەسەر بكردایە یان لای ئەو كۆتاییان پێبهاتایە، نەك ببێتە ئەو كەسەی كە دەست بە كێشەكان بكات.

پێویستە ئەم كارانە لەلایەن نوێنەرانی كورد لە بەغداوە ئەنجامبدرێن. بۆ ئەم مەبەستەش دەبێ ئەو نوێنەرانەی بەرپرسیارێتیان وەرگرتووە متمانەیان پێكرابێ كە دەتوانن بیربكەنەوەو بەشێوەیەكی سەربەخۆیانە بڕیار بدەن، بەبێ ئەوەی بۆ هەموو شتێك بگەڕێنەوە بۆ هەولێر.

دوا تێبینی لەسەر وتارەكەی بارزانی ئەوەیە كە ئاماژەیەك دەدات بەوەی كە لەشوێنێكدا وەستاوەو نازانێ چی بكات، بەوەی پێشنیازی كردووە كە هەر كەسێك چارەسەرێكی باشتری پێیە با بێتە پێشەوە و هاوكاریان بكات.

بەڵام لەكاتی قەیراندا، خەڵك چاو لە سەركردەكان دەكەن بۆ وەڵام و رێنوێنی و دەبێ سەركردەكان وەڵامیان پێبێت و نەخشەرێگە دابنێن بۆ داهاتوو.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=161

Jul 23

هەرێمی كوردستانی سووریا؟

هیوا مەحمود عوسمان

هەرێمی كوردستانی سووریا؟ بەڵێ، دەكرێ هەبێت. ئێستاش باشترین كاتە رابگەیێندرێت. ئەمڕۆ كورد لەدۆخێكدایە بووەتە یاریزانێكی بەهێز لە “سووریای نوێ”دا و هەروەها لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستیش. بەڵام بەشێكی زۆری ئەوە دەگەڕێتەوە بۆ رەوشی كوردانی پارچەكانی دیكەی كوردستان و هاوخەباتیان لەگەڵیان، بەتایبەتی پارتی دیموكراتی كوردستان و پارتی كرێكارانی كوردستان.

رووداوەكانی هەفتەی رابردووی كوردستانی سووریا، ئاسۆیەكی نوێی بۆ كورد لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بەگشتی و كوردانی سووریا بەتایبەتی، هێناوەتە ئاراوە. ئازادبوونی شارە كوردییەكانی سووریا، كوردانی سووریا دووچاری تاقیكردنەوەیەكی نوێ دەكات.

لەكاتی بەوشێوەیەدا، بیركردنەوەی داهێنەرانە، رەنگە مێژوو بگۆڕێت و داهاتوویەكی باشت بۆ دابین بكات. بەهۆی گۆڕانكاری ناوچەكانی دیكەی سووریا و بەردەوامبوونی شەڕەكانی نێوان رژێمی ئەسەد و ئۆپۆزیسیۆن، سەركردایەتی كوردیی سووریا دەتوانن ئەمڕۆ بەشێوەیەكی جیاواز رێگەكەیان هەڵبژێرن.

لەگەڵ ئەوەی شەڕەكە لەنێوان سوپای سووریای سەر بە ئەسەدو سوپای سووریای ئازادە، لەكۆتاییدا دەبێتە شەڕی نێوان سوننە و عەلەوی، كە پیشبینی دەكرێت هەمان چارەنووسی شەڕی نێوان شیعە و سوننەی عێراقی هەبێت. لەوجۆرە سیناریۆیەشدا، كورد لە پلەی دووەم دێت بۆ هەردوولا، سوننە و عەلەوییەكانی سووریا، كوردیش دەتوانێ ئەم پێگەیەی بقۆزێتەوە و خۆیان پێ بەهێزتر بكەن.

ئەو ئەنجوومەنەی كە بڕیارە سەرپەرشتی كاروباری كورد بكات و چاوەڕێدەكرێت لەم چەند رۆژەدا لە هەولێر رابگەیێنرێت، دەبێ لە یەكەم بڕیاریدا و بەبێ هیچ دوودڵییەك هەرێمی كوردستانی سووریا رابگەیێنن و هەروەك هەرێمێكی سەربەخۆ هەڵسوكەوت بكەن و بۆخۆیان كاروبارەكان بەڕێوەببەن.

ئەمەش دوو ئامانجی دەبێت، یەكەمیان پێگەی خۆیان رووندەكەنەوە لەسووریای دوای ئەسەد و بەشداریكردنیشیان لە پڕۆسەی سیاسی دیمەشق هۆكاری ئاشكرای دەبێ و ئەوكاتیش باشتر دەزانن كە بەپێی چ مەرجێك ئەوان بەشداری لە دەسەڵاتی دیمەشقدا دەكەن.

بەهۆی ترسی عەلەوییەكان لەوەی سوننەكان دەسەڵاتی وڵاتەكە بگرنە دەست، رەنگە ئەسەد وەك قازانجی خۆی ئەو هەنگاوە ببینێت كە دان بە هەرێمی كوردستانی سووریادا بنێت و وەك هەنگاوێك تەماشای بكات بۆ بەدیهێنانی سووریایەكی فیدڕاڵ، كە دەكرێ ئەمەش ببێتە دواچارەسەر بۆ وەزعی عەلەوییەكان. كە ئەوانیش كەمینەن لەو وڵاتە و نەوە كۆنەكانیان چەندەها چیرۆكی “سەركوتكاری سوننەیان” لەلایە. فیدرالی لە سووریا رەنگە وەك رێگەیەك بەكاربێت بۆ رێگەگرتن لە چەوساندنەوەی عەلەوییەكان، ئەمەش بەڕێگەی دامەزراندنی سێ هەرێمی جیاوازی وەك هەرێمی عەلەوی، سوننی و كوردی.

قازانجێكی دیكەی ئەوەی كە ئێستا هەرێمی كوردستان دابمەزرێت، ئەوەیە پێگەیەكی بەهێز دەداتە كورد كاتێك باسەكان دێنە سەر دەستووری سووریای نوێ. (تائێستا لەعێراق هیچ غەیرە كوردێك بە زەحمەتە لەو رستەیە دەگات: عێراق وڵاتێكی یەكگرتووی ئارەزوومەندانەی خەڵكەكەیەتی). بەبێ هەرێمی كوردی، زۆر زەحمەتە بڵێی كە كورد هاوپەیمانێكی هاوسەنگە و شتیش زۆر لەدەستدەدەن بە مانەوەیان لە سووریادا.

بەڵام كلیلی ئەوجۆرە سیناریۆیە، یەكڕیزی ناوخۆیی كوردە. بەواتایەكی دیكە، دوو گرووپە سەرەكییەكەی كە نزیكن لە پارتی و PKK. رێككەوتنەكەی هەولێر كە ماوەیەك پێش ئێستا واژۆی لەسەركرا پێویستە رێزی لێبگیرێت و پێویستیشە رێككەوتنێك لەنێوان پارتی و PKK دا هەبێ لەسەر داهاتووی هەرێمی كوردستانی سووریا. یاریزانێكی گرنگی ئەم بارودۆخە، توركیایە، كە وادیارە بێدەنگە لەمەڕ گۆڕانكارییەكانی ئەم چەند رۆژەی دوایی.

لەكاتێكی وەكو ئێستادا كە داهاتوو نادیارە، ئەوانەی واقیعی تازە لەسەر ئەرز دروستدەكەن، قازانجكاری یەكەمن و ئێستاش كاتی ئەوە هاتووە كە كوردانی سووریا هەرێمە فیدرالییەكەیان بكەنە واقیع.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=157

Jul 17

ئەنجوومەنی ئاسایش و مشتوومڕەكانی

ئەو مشتومڕەی لەسەر دانانی مەسرور بارزانی وەك راوێژكاری ئاسایشی نیشتمانی و د. خەسرەو گوڵ محەممەد وەك جێگری دروستبووە، ئاماژەیەكی روونی ئەو پەیوەندییە ناتەندروستەیە كە لەنێوان پارتە دەسەڵاتدارەكان و ئۆپۆزیسیۆنی ئەم هەرێمەدا هەیە.

هەروەها ئاماژەیەكیشە لە نەبوونی بیركردنەوەیەكی سیستەماتیكی دامەزراوەیی دەسەڵاتدارانی هەرێمەكە. فایلی ئاسایش هەر لە سەرەتاوە كێشە بووە و لەسەر ئاگرێكی كزبووە. یەكەمیان، ناسنامەی هەردوو هێزی ئاسایشی یەكێتی و پارتی بوو كە سەر بە حكومەت نەبوون، پاشان مەسەلەی یەكگرتنەوەیان، پاشانیش پەسەندكردنی یاسایەكی تایبەت بەو مەلەفە و دامەزراندنی ئەنجوومەنی ئاسایش، دوا زنجیرەی ئەم مەسەلەیەش دەستنیشانكردنی راوێژكار و جێگری راوێژكاری ئەو ئەنجوومەنە بوو.

لە هەموو قوناخێكی پرۆسەكەدا دەسەڵات لەلایەك و ئۆپۆزیسیۆنیش لەلایەك ناكۆكیان لەسەر ئەو پرۆسەیە هەبووە و بۆچوونی جیاوازیان هەبووە لەسەر تەواوی مەلەفی ئاسایش.

هەر لە یاساكەوە بگرە كە بووە هۆی دامەزراندنی ئەو ئەنجوومەنە بۆ دەستنیشانكردنی راوێژكار و جێگرەكەی، دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆن بۆچوونی جیاوازیان هەبووە.

ئۆپۆزیسیۆن داوایكرد كە یاساكە بگەڕێنرێتەوە بۆ پەرلەمان و هەموار بكرێت، بەڵام پارتەكانی دەسەڵات بەردەوامبوون لەسەر پرۆسەكە و یاساكە جێبەجێكرا.

قۆناخی نوێی ئەم مشتومڕەی نێوان دەسەڵات و ئۆپۆزیسیۆن زیانی زیاتر بە پەیوەندییەكانی هەردوولا دەگەیێنێ و هەرێمەكە هەنگاوێك دوورتر دەكەوێتەوە لەوەی كە دەسەڵاتێكی سیستەماتیك و دامەزراوەیی هەبێت بە كۆدەنگی نیشتمانییەوە هەبێت.

لەكاتێكدا دەسەڵاتداران بەرگری لە بڕیارەكەیان دەكەن و دەڵێن هیچ رێگرییەكی یاسایی نییە لەوەی كە سەرۆك، كوڕەكەی خۆی لەو پۆستە دابنێ، ئۆپۆزیسیۆن سوورن لەسەرئەوەی كە دەكرا پرۆسەكە گشتگیر بووایە و بۆچوونی دیكەش بەجیدی وەبگیرایە.

لەكاتێكدا میدیا حیزبییەكان نموونەی ئەو خانەوادانە پیشاندەدەن كە وڵاتەكەیان بەڕێوەبردووە وەك بنەماڵەكانی گاندی، كێنەدی و بوش، كەچی ناوەندەكانی ئۆپۆزیسیۆن باس لەو بنەماڵانە دەكەن كە وڵاتانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستیان بەڕێوەبردووە.

تۆن و ئاستی مشتومڕەكە ئاماژەیەكە بۆ ئەو جیاوازییە گەورەیەی لەنێوان هەردوولادا هەیە و مەترسییەكەی ئەمەش ئەوەیە كە دەزگاكانی ئاسایش زیانیان پێدەگات و لەوانەیە متمانەی خەڵك بەو دەزگایانە لاوازبێت.

ئاسایش لە كوردستان تاكە خاڵی باشی ئەو هەرێمەیە لەچاو ناوچەكانی دیكەی عێراق، فاكتەری سەرەكی ئەمەش هەستی خاوەندارێتی خەڵكەكەیە بەرامبەر بە شوێنەكە و ئاسایش و سەقامگیرییەكەی.

ئەو گۆڕانكارییە نوێیەش رەنگە زیان بەوە بگەیێنێت، ئەگەر پەیوەندی نێوان حكومەت و پارتەكانی ئۆپۆزیسیۆن وەك ئەمڕۆ بمێنێتەوە.

گۆڕینی ئەمەش بەتەواوی ئەركی سەرۆكی هەرێمی كوردستانە. كە هەروەك ئاسایش، سەرۆك، سەرۆكی هەموو لایەكە و دەبێ كاربكات بۆ نزیككردنەوەی لایەنەكان.

بۆ ئۆپۆزیسیۆنیش، پەسەندكردنی یاساكە و دەستنیشانكردنی كوڕی سەرۆك وەك راوێژكاری ئەنجوومەنەكە، دەبێ وەك واقیعی ژیان تەماشا بكرێت و لە قورسبوونی گۆڕینی ئەو بڕیارە تێبگەن و ئاگاداری ئەوەبن كە ئاسایشی هەرێمەكە نەخەنە مەترسییەوە.

بەڵام بەرپرسیارێتی گەورە دەكەوێتە سەر شانی راوێژكاری ئەنجوومەنی ئاسایشی هەرێمی كوردستان مەسرور بارزانی، كە ئەركی ئەوەیە بە یەك چاو تەماشای هەموو لایەك بكات و ئەوە بسەلمێنێ كە ئەو تەنها بەهۆی ئەوە نییە كە كوڕی سەرۆكە، گەیشتووەتە ئەو پۆستە. یەكێك لە رێگەكانیش كە دەكرێ بیگرێتە بەر، ئەوەیە كە لە ماوەی بوونی لەو پۆستەدا لە كاری حیزبی دووربكەوێتەوە.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=159

Dec 22

عێراقی دوای ئەمریكا

رەنگە كۆمارییەكانی ئەمریكا بە ئاسانی هەڵبژاردنەكانی داهاتوو ببەنەوە، ئەوان تەنیا پێویستیان بەوەیە كە زیاتر پێداگیری لەسەر بارودۆخی عێراق بكەن و كار لەسەر ئەو بڕیارەی سەرۆك ئۆباما بكەن كە سوپاكەی پێ كێشایەوەو وڵاتەكەی پێدایە دەست ئێران و میلیشیا و هێزە دژە ئەمریكییەكان.

لەبەرئەوەی پێدەچێ بەهۆی سروشتی عەرەبی عێراق و ئەو دژایەتییەی بۆ ئەمریكا هەیانە، وادەردەكەوێت كە لەو ماوەی هێزەكانی ئەمریكا لە عێراق بوون، هیچ شتێكیان بنیات نەنابێت ، ئەمەش تەنیا لەبەرئەوەی كە یان ئەوان بڕوایان بە ئەمریكا نەبووە یانیش بەجیدی وەریاننەگرتوون، یان لەبەرئەوەی ئەوان رقیان لە ئەمریكایە و تەنیا دەیانەوێ هەڵیانخەڵەتێنن و وای پیشانبدەن كە گوێیان لێدەگرن.

تەنیا دوای چەند رۆژێك لە وتارەكەی سەرۆك ئۆباما سەبارەت بە “عێراقی ئارام” و “سەقامگیر”، قەیرانی راستەقینەی سیاسی و ئەمنی دەستیپێكرد. هۆكاری سەرەكیش ئەوەیە كە وادیارە هەموو عێراقی نوێ لەسەر شتێك دروستكراوە كە ئەویش متمانەی نێوان شیعە و سوننەیە كە ئەمڕۆ سفرە.

پەیوەندی كاركردنی ئەو دوو لایەنە هەمیشە كێشەی تێدا بووە و پێدەچێ ئەو كێشانەش بۆ ماوەیەكی نادیار بەردەوامبن.

ئەمڕۆ دەبینین كە كارەكانی ئەمریكا بۆ هێوركردنەوەی ئەو پەیوەندییە، هیچ بەرهەمێكی نەبووە، هەردوولایان ئەمریكایان بۆ ئەجێندای تایبەتی خۆیان بەكارهێناوە، لەكاتێكدا ئەمریكا پێیوابووە خەریكی بیناتنانی دەوڵەتە.

كاتێكیش قسە لەگەڵ بەرپرسانی كورد دەكەی، پێدەچێ ئەمریكا هیچ كارێكی نەكردبێ كە پەیوەندییەكی پتەو یان رێكوپێك دروست بكات لەنێوان كورد و عەرەب، واپێدەچێ راڕایی ئەمریكا پەیامی هەڵەی بۆ هەردوولا ناردبێت.

بەمەش عێراق نەك تەنیا دەبێتە گۆڕەپانی ناكۆكییەكانی نێوان نەتەوەكانی، بەڵكو ترسی ئەوەش هەیە ببێتە گۆڕەپانی ناكۆكییە هەرێمییەكانی نێوان شیعە و سوننە، نێوان ئێران و ئەمریكاش.

لە دەرئەنجامی بوونی ئەمریكا لە عێراق، پێدەچێ ئەمە كێشەی زۆری بۆ عێراقییەكان دروستكردبێ و هەروەها لەگەڵ دراوسێیەكانیشی بەتایبەتی ئەوانەی كە ئەمریكا بە هاوپەیمانی خۆیانی دەزانێت.

ئەوەی جێگەی سەرنجیشە ئەوەیە كە تەنیا ئەو وڵاتانەی كە دژی ئەمریكان پەیوەندییەكی باشیان لەگەڵ عێراق هەیە و ئەمڕۆكە دوو نزیكترین وڵات لە عێراقەوە سووریا و ئێرانن ، عێراقی ئەمڕۆش بووەتە وڵاتێكی رق لێهەڵگیراوی ناوچەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست.

ئاماژە سەرەتاییەكانی عێراقی دوای ئەمریكا خەریكە دەردەكەون، بەتایبەتی ناكۆكییەكانی نێوان شیعە و سوننە و، لەنێوان هەردوو لیستی عێراقییە و هاوپەیمانی نیشتیمانی.

لەنێو ئەم هەموو گێژاوەش، دەبێ كورد زۆر بە وردی جێگەی خۆیان بكەنەوە و دەبێ ئەوان ئاگاداربن كە رانەكێشرێن بۆ رووبەڕووبونەوە.

روون و ئاشكرایە كەوا بێ متمانەیی ئەو دوو لایەنە هەرگیز نەگۆڕاوە. لەوكاتەی “عێراقی نوێ” دروستبووە، ئەو دوو لایەنە دوژمنی سەرسەختی یەكتری بوون و سێ ساڵی رابردووی ئۆباماش پێناچێ ئەوەی گۆڕیبێت.

هەڵسوكەوتی پارتە دەسەڵاتدارەكانی عێراق بە ئاشكرا پیشانیدەدات كە كشانەوەی ئەمریكییەكان هەلێكی زێڕینی خستووەتە بەردەمیان بۆ پتەوكردنی پێگەی خۆیان. كوردیش دەبێ هەمان كار بكات و واقیعی نوێ دروستبكەن.

ئۆباما ناتوانێ بگەڕێتەوە، ئەگەر بشگەڕێتەوە ئەوا دەبێتە گاڵتەجاڕی، بەهەر شێوەیەك بێت، كۆمارییەكان كەیسێكی باشیان لەبەردەمە بۆ قسەكردن لەسەر بڕیارەكانی ئۆباما سەبارەت بە عێراق.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=143

Dec 12

خەڵك میدیا دەكوژێت

جارێكی دیكە پرسیاری رۆڵی میدیا و رۆژنامەنووسان لە كۆمەڵگەدا هاتە ئاراوە، دوای ئەوەی ناوی هەزاران رۆژنامەنووس لەلایەن سەندیكای رۆژنامەنووسانی عێراقەوە هەفتەی رابردوو بڵاوكرایەوە بەمەبەستی وەرگرتنی یارمەتی لەلایەن حكومەتەوە. هۆكاری سەرەكی لە پشت ئەم هەنگاوە ئەوەیە كە ئەگەر رۆژنامەنووسان لایەنگری تۆبن، دەتوانی كاتێكی ئاسان لەحكومەتدا بەسەربەری، بەڵام ئەم بیركردنەوەیە هەڵەیە. ئەمەش لەكاتێكدا روودەدات كە زۆرینەی هەواڵەكانی ئێستا ئاماژە بەوە دەكەنكە شێوازی كاركردن لەنێو میدیادا بۆ هەتاهەتایە گۆڕاوە. رووداوەكانی زاخۆش بەڵگەیەكی دیكەبوون لە گۆڕانكارییەكانی سروشتی میدیا و شێوازی راپۆرتكردن.

لەبەرئەوەش، خەڵك و میدیا و دەسەڵاتداران لەژێر گوشاری ئەوەدان كە مامەڵەیان لەگەڵ میدیا بگۆڕن.

هەر لەمێژە رۆڵی میدیا لە هەر كۆمەڵگەیەك وابینراوە كە پردێكە لەنێوان حكومەت و خەڵك. لەسەرەتادا حكومەت و دەسەڵاتدارانی خاوەندارێتی میدیایان دەكرد و لە ئەنجامیشدا تەنیا لایەنێكی مەسەلەكان دەبینران. بەپێچەوانەشەوە ئۆپۆزیسیۆنیش بوونە خاوەنی میدیای خۆیان و بەمەش لایەنێكی دیكەی مەسەلەكان باسكران. ئەمەشیان پابەندبوو بەوەی چەند پارەت هەبوو و تاوەكو پارەی زۆرترت هەبووایە دەنگت بەرزتر و زیاتر دەڕۆیشت.

پاشان لەدوای سەردەمی یەكلایەنی میدیایی، دیاردەی جەزیرە هاتە ئاراوە و ئێمە وەك بینەر توانیمان هەردوو لایەنی مەسەلەكە ببینین، بەڵام ئەمەشیان زیاتر پابەندبوو بە بیروبۆچوونی پارەدەرەكانی ئەو تۆڕە.

بەڵام هەموو ئەو شێوازانە، تەنیا سیستەمێكی یەكلایەنە بوون، جا ئەو لایەنە حكومەت بووبێت، یان ئۆپۆزیسیۆن. بەڵام لەگەڵ فراوانبوونی بەكارهێنەرانی ئینتەرنێت و بەتایبەتی دروستبوونی وێب2.0 (وێب2.0 بە توانای وەرگرتن و دانانی شت لە ئینتەرنێت دەگوترێت).

ئەمڕۆ هەروەك لەزۆربەی سەردێری هەواڵەكاندا دەیبینین، ئەمە گۆڕاوە و خەڵكەكەش بووەتە دابینكارێكی گرنگی زانیارییەكان.

ئەوە كاریگەری لەسەر پەیوەندییەكانی هەر سێ لایەنەكە كردووە. لەرابردوودا حكومەت لایەنی سەرەكی بوو بۆ دابینكردنی زانیاری بۆ میدیا و پاشانیش میدیا زانیارییەكەی دەگەیاندە خەڵك. ئەمڕۆ ئەو رێژەیە گۆڕاوە. ئەو سێ لایەنە تێكەڵاوبوون، وەك سێ ویلی نێو مەكینەیەك. هەر یەكەیان دەتوانێ دووانەكەی دیكە بسوڕێنێت ئەگەر ببێتە دەستپێشخەر بۆ گەیاندنی زانیاری.

بۆ ئەوەی ئەمە رووبدات، هەموو لایەنێك پێویستی بە پێداویستی جیاوازە، بەڵام هەمووشی دەگەڕێتەوە بۆ بەتوانایی و پارە. ئەگەر تەماشای هەر سێ لایەنی ئەم پێكهاتە نوێیە بكەین، بەئاشكرا دەبینین كە تەنیا لایەن كە توانای بەردەوامبوونی هەبێت خەڵكە.

حكومەتەكان بەگشتی و بەشێوەیەكی سروشتی ئەوەندە بەتوانا نین و توانای ئەوەشیان نابێ كە بۆ هەتا هەتایە بودجەی زەبەلاح بۆ میدیا دابین بكەن. میدیا رۆڵەكەی خۆی بە ئامێرێك دەبینێ كە زانیاری دابین بكات و خەڵك هوشیار بكاتەوە، ئەمەش لەسەر دەستی رۆژنامەنووسان دەكرێت و پڕۆفیشناڵیشیان توخمێكی گرنگە لە هەر كەناڵێكی میدیایی، بەڵام ئەمەشیان پڕۆژەیەكی گرانبەهایە و توانایی بەردەوامبوونی هەتاهەتایی نییە. هەتا میدیای وەك BBCیش كە پارەی لەلایەن خەڵكی بەریتانیاوە پێدەدرێت، جار جار هێرشیان دەكرێتە سەر و پرسیار لە بەردەوامبوونی شێوازەكەیان دەكەن كە خزمەتگوزارییەكی گشتییە.

تاكە رێگەی بێكۆتایی، لایەنی خەڵكە. خەڵك گەورەترین تۆڕی راپۆرتكردنە لە هەموو شوێنێك. ئێستای زۆربەی خەڵك ئامێرێكی تۆماركردن و كامێرایەكیان پێیە، زۆربەشیان دەستیان بە ئینتەرنێت دەگات و خاوەنی لاپەڕی خۆیانن لە فەیسبووك. حەز و ئارەزووی راپۆرتكردنیان و سووربوونیان لەسەر كارەكە زۆر زیاترە لە هەر میدیایەكی ئەهلی یان حكومی. حكومەت ترسی لە دابینكردنی زانیاری هەیە و میدیای ئەهلیش ترسی لەوە هەیە كە زانیاری نادروست بداتە خەڵك، بەهۆی ئەمەشەوە هەردوولایان خاون لە گەیاندنی زانیارییەكان، بەڵام میدیای خەڵك، میدیایەكی خێرا و سەرەتاییە، هەربۆیە زیاتر باوەڕپێكراوە.

ئەم راستییەش بووەتە هۆی ئەوەی گۆڕانكاری بكرێت لەوەی چۆن كاربكەین لەنێو میدیا و چۆن خۆمانی بۆ ماندوو دەكەین و بووەتە گۆڕینی ئەوەش كە چۆن مامەڵە لەگەڵ زانیاری بكەین.

لەرابردوودا كەناڵی تەلەڤزیۆن یەكێكبوو لە شوێنە گرنگەكان بۆ گرتن لەكاتی كودەتایەك یان بۆ گۆڕینی رژێمێك بۆ چوونە سەر دەسەڵات، ئەمڕۆ بە كەناڵی جەزیرە دەتوانی ئەو كارە بكەیت!

كەناڵە فەرمییەكان ەیچ مانایەكیان نەماوە! بەمزووانە ئەگەر نەشبووبێت، ئەمەش دەگۆڕێت. هەر كەسێك بیەوێ رژێم بگۆڕێت یانیش دەسەڵات بگرێتە دەست، ئەوا دەبێ هەموو خەڵكی لەپشت بێت. لەكاتێكدا ئێمە چەند هەزار “رۆژنامەنووسێك” مان هەیە، هاوكات نزیكەی 1.1 ملیۆن بەكارهێنەری فەیسبووكیش هەیە لە عێراق كە خەریكە ئەوان دەبنە میدیای راستەقینە.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=145

Dec 08

قوربانیانی نەزانی و سیاسەتی كوردستان

پێویستە سەرۆك بارزانی لیژنەیەكی دیكەی لێكۆڵینەوە پێكبێنێت، بێجگە لەو لیژنەیەی كە پێكیهێناوە بۆ لێكۆڵینەوە لەو تاوانانەی لە زاخۆ و بادینان ئەنجامدران. ئەو لیژنەیە دەبێ پێداچوونەوە لە كاری پارتی لەو ناوچانە بكات لەوكاتەی كۆنتڕۆڵی ئەو ناوچانەی كەوتۆتە بەردەست لە ساڵی 1991.

بێجگە لەوەی كە وردە وردە دەردەكەوێت كە دەستێكی دەرەكی هەیە بۆ تێكدان و زیانگەیاندن بە هەموو لایەك، ئەو رووداوانە زیانێكی زۆر گەورەشیان لە هەرێمی كوردستان و نێوبانگەكەیدا. دەبێ دامەزراوەی سیاسی كوردستان بەجیدی بڕوانێتە ئەوە رووداوانە و لە هۆكارەكانی بكۆڵێتەوە و بەرپرسیارێتی ئەوەش بگرنە ئەستۆ بەوەی كە كولتووری نەزانی و تووندوتیژیان دروستكردووە.

هەفتەی رابردوو دەربارەی بەرزبوونەوەی رۆڵ و بەهێزبوونی پێگەی هەرێمی كوردستانم نووسی، بەتایبەتی لە سیاسەتەكانی ئەم ناوچەیەدا، دوای كۆبوونەوەی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لەگەڵ پارتە سیاسییە كوردییەكانی سووریا. كەچی ئەم هەفتەیە ئێمە باس لە بارودۆخی ئاڵۆزی هەرێمی كوردستان دەكەین كە چۆن نەزانی و (جەهل) و نالێبووردەیی دەتوانێ هەموو شتێك تێكبدات.

بە كورتی، ئەمە روویدا: لە وڵاتێكدا كە دەڵێ ئەو بەشێكە لە جیهانی مۆدێرن و ئازاد، گرووپێكی گەنج كە زۆربەیان تەمەنیان لە خوار بیست ساڵانەوەیە، لەلایەن مەلایەكەوە هاندران و پاشان رۆیشتن بۆ دەربڕینی تووڕەیی خۆیان و بەدەستهێنانی سەركەوتن لەدژی لاوازترین و دەستكورترین چینی كۆمەڵگەكەمان كە ئەوانیش مەسیحی و ئیزدیەكانن.

ئەمەش لە باشترین نموونەی “عێراقەكەی دیكە”دا روویدا.

پارتە سیاسییەكان كە ئێستا سەرقاڵی تۆمەتباركردنی یەكترین لەوەی چی روویدا، دەبێ ئەوە لەبیر نەكەن كە بێگوێدانە ئەوەی ئەو تاڵانكار و تاوانبارانە سەر بە چ لایەنێكن یان لە سایەی كام لایەن گەورەبوون، هەموویان بەرهەمی دەسەڵاتی كوردین و زۆربەیان لەدوای 1991ەوە لەدایكبوون.

رووداوەكانی زاخۆ و سێمێل وەبیرهێنانەوەیەكی تاڵانكاری و تووندوتیژییەكانی شاری لەندەن بوون. یەكێك لەو هەڵوێستە سەرەكیانەی لەدوای دامەزراندنی سەروەری یاسا، ئەوەبوو كە پێویستە ریفۆرم لە سیستەمی پەروەردەدا بكرێت، تاوەكو نەوەیەكی نوێ دروستببێ كە بتوانێ باش و خراپ لەیەكتری جیا بكاتەوە.

یەكێك لە چەمكە مۆدێرنەكانی حكومڕانی، وەبەرهێنانە لە خەڵكدا نەك لە كەلوپەلدا. هۆكاری سەرەكیش ئەوەیە كە رێگری بكرێت لەدروستبوونی ئەو جۆرە رووداوانە. كە ئەو رووداوانە ئاشكرای دەكەن كوردستان هیچ كارێكی لەوجۆرەی نەكردووە.

وشە و چەمكەكانی لێبووردەیی، جیاكردنەوەی ئایین و سیاسەت لەیەكرت و جیاوازییەكانی نێوان جیهاد و تاوانكاری، بە نادیاری ماونەتەوە، هەروەك لەو رووداوانەدا بینران.

دەبێ دەسەڵاتدارانی كوردستان ئەم رووداوانە وەك زەنگێك تەماشا بكەن. ئەوان سەركەوتوونەبوون لە دروستكردنی نەوەیەك كە بتوانێ جیاوازی لەنێوان باش و خراپدا بكات. ئەوان سەركەوتوو نەبوون لە دروستكردنی نەوەیەكی نوێ كە لێبووردەیی هەبێ و بتوانێ جیاوازییەكانی نێوان ئایین و تاوان بزانێت.

لەمڕووەشەوە و بەتایبەتی لەم رووداوەدا، پارتی بەرپرسیارە. ئەوان هەمیشە شانازییان بەوەوە كردووە كە پارێزگای دهۆك پێگەی ئەوانە، ئەگەر هیچیش نەبێ ئەنجامی هەڵبژاردنەكان وایان پیشانداوە. ئەگەریش ئەمە راستبوو، دەبێ سەرۆك بارزانی لیژنەیەكی دیكە پێكبێنێ تاوەكو لێكۆڵینەوە لەوە بكات كە چۆن پارتی كارەكانی خۆی جێبەجێدەكات لەو ناوچەیە و چیش دەكەن تاوەكو رەوشتی لێبووردەیی و رێزگرتن لە بەرامبەر بەرز رابگرن و چۆنیش نەوەیەكی نوێ كە لەبەر چاویاندا گەورە بوون و هیچ خراپەیەك نابینێ لەوەی بچنە سەر موڵكی كەسێكی دیكە و بیسوتێنن.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=147

Nov 24

نەوتی كوردستان شەفاف بە ئینگلیزی و شاراوە بە كوردی

یەكێك لە وەزارەتە سەرنجڕاكێشەكانی حكومەتەكەی ئێمە، وەزارەتی سامانە سروشتییەكانە. ئەو وەزارەتە یەكێكە لەو وزارەتانەی كە لە میدیاكانی رۆژئاوادا قسەی زۆری لەسەر دەكرێت، هەروەهاش لەلایەن بەغدا و ئەو كۆمپانیا نێودەوڵەتیانەی كە لە هەرێمی كوردستان كاردەكەن یانیش بەنیازن كاربكەن.

ئەو وەزارەتە ئەركی پەرەپێدانی پیشەسازییەكی نوێی لە كوردستان پێدراوە كە وەبەرهێنانی بیانی رابكێشێ و بەم هۆیەشەوە كوردستان بخاتە سەر نەخشەی جیهان. ئەركێكی وا گەورە بێگومان ئەوەندە خۆشەویست نابێ لای بەغدا یانیش لەلایەن زۆربەی دراوسێیەكانەوە كە هەمیشە ویستویانە كوردستان لە پشتەوەی عێراق بێت.

هەر هەنگاوێك ئەو وەزارەتە دەیهاوێژێت، وادیارە كە دووچاری رەخنەی دەكاتەوە لەجیاتی ستایش، سەرەڕای ئەوەی ئەوان دەڵێن كە نیازیان پاكە.

مانگی رابردوو وەزارەت گرێبەستێكی گەورەی لەگەڵ گەورەترین كۆمپانیای كەرتی نەوت مۆركرد كە ئەویش كۆمپانیای ئیكسۆن مۆبیل بوو. هەروەها كۆنفڕانسێكی گەورەشی لە شاری هەولێر بەڕێوەبرد، كە زۆرترین یاریزانە گرنگە نێودەوڵەتیەكانی ئەو بوارە تێیدا ئامادەبوون.

ئەو وەزارەتە لەهەموو لایەكەوە هێرشیدەكرێتە سەر. ئەوەی بەردەوام هێرشیدەكاتە سەر بەغدایە پاشانیش گرووپە ئۆپۆزیسۆنەكان دوای ئەوانیش میدیای كوردستان.

یەكێك لەو رەخنانەی كە وەزارەتەكە دووچاری دەبێتەوە سروشتی نهێنی گرێبەستییەكانییەتی. بۆنموونە گرێبەستەكەی ئیكۆسن مۆبیل لەلایەن راوێژكارێكی وەزارەتەوە لە رۆژنامەی (فاینانشاڵ تایمز) ئاشكراكرا كە وەڵامی لێدوانێكی بەرپرسێكی وەزارەتی نەوتی عێراقی دەدایەوە. كاتێك لە كەسانی وەزارەتیش دەپرسی، ئەوان وەڵامت دەدەنەوە بەوەی پێویستە ئەو گرێبەستانە بەنهێنی بمێننەوە لەبەرئەوەی “ئەگەر بەغدا پێی بزانێت، ئەوا رێگریان لەبەردەم دروستدەكات”. ئەمەش خاڵێكە رەنگە لەجێی خۆی بێت، ئەگەر رێككەوتن لەسەر یاسای نەوت و غازی عێراق ئەوەندە نزیك نەبێت.

لەكاتێكدا كە رەنگە ئەمە مایەی تێگەیشتن بێت، بەڵام وەزارەت هیچ كات بەفەرمی ئەم نهێنیبوونەی كاركردنی بۆ خەڵك باسنەكردووە تاوەكو پشتگیریان بۆ خۆی بەدەستبێنێ.

جگە لەچەند خاوەن بەرژەوەندییەكی تایبەت، زۆر لە ئەندام پەرلەمان و سیاسەتمەدارانی كوردستان دەڵێن كە هیچ زانیارییەكیان سەبارەت بە پەرەپێدانی كەرتی نەوت نییە. رۆژنامەنووسانی كوردستانیش بەهەمان شێوە. لەڕاستیدا وادیارە كە هیچ كەناڵێكی پەیوەندی لەنێوان وەزارەت و خەڵكدا نییە.

ئەو وەزارەتەی كە دەبێ مۆدێرنی و پێشكەوتن بێنێتە هەرێمەكەوە، تائێستا ماڵپەڕی تایبەتی خۆی نییە! جگە لەوەی كە هیچ بوونێكی لە جیهانی میدیای دیجیتالدا نییە. لەكاتێكدا كە ئەمڕۆ بچووكترین رێكخراو ماڵپەڕی خۆی و لاپەڕەی فەیسبووك و تویتەری هەیە، وەزارەت هەموو لێدوانەكانی دەخاتە سەر ماڵپەڕی حكومەتی هەرێمی كوردستان وەك بەشێك لە هەواڵەكانی دیكەی حكومەت.

لە ئەنجامیشدا، زانیاری و هەواڵی ئەو وەزارەتە لەلایەن كەسانی دیكەوە دەدرێتە خەڵك. لە رۆژنامەنووسێكی بەتوانای كوردم پرسی دەربارەی سەرچاوەكانی بەدەستهێنانی زانیاری و هەواڵی سەبارەت بە نەوتی كوردستان، لەوەڵامدا گوتی: (رۆیتەرز) و (فاینانشاڵ تایمز) سەرچاوەكانمن.

لێرەدا دەبێ بپرسین ئەی ئەو رۆژنامەنووسانەی كە تەنیا كوردی دەزانن یان هاووڵاتیانی كوردستان چ سەرچاوەیەكیان هەیە بۆ بەدەستهێنانی زانیاری لەسەر نەوتی كوردستان! زۆربەی بڵاوكراوەو دۆكیۆمێنتەكانی ئەو وەزارەتە بە زمانی ئینگلیزین.

بەهۆی ئەو بێ ئاگاییەش هەندێجار چەند راپۆرت دەربارەی بازاڕی رەش، قاچاخچێتی و دزینی نەوت لەنێو راگەیاندنی كوردیدا بڵاودەكرێنەوە، بەبێ بوونی بنەمای زانستی بۆ زانینی راستی ئەو چیرۆكانە. لێرەدا وەزارەت مافی رەخنەی نییە چونكە جگە لە چەند جارێك كە وەزیر چاوپێكەوتنی داوەتە رۆژنامە نێوخۆییەكان، زۆر كەم كەس لە وەزارەت قسەی بۆ راگەیاندنی كوردی كردووە.

ئێستاكە، وەزارەت كاری خۆی دەكات، هاووڵاتیانیش هیچ ئاگادارنین لەوەی چی بەسەر نەوتەكەیان دێت.

چاودێرێك كە دەیەوێ لە پیشەسازی نەوت لە كوردستان زیاتر تێبگات، گوتی ” پێدەچێ وەزارەتەكە بەوەفا بێت بەرامبەر بە كۆمپانیا نێودەوڵەتییەكان و لەدەرئەنجامیشدا هەموو ئەو زانیاریانەیان بۆ دابیندەكات كە پێویستیانە، كەچی خاوەنی نەوتەكە كە خەڵكی كوردستانە، هیچ زانیارییەكیان نییە”.

لە كارەكانی وەزارەتدا، دوو شت دیار نییە و زۆریش پێویستە هەبن: تێكەڵاوكردن وپەیوەندیكردن بە خەڵك و زیاتر شەفافبوون. ئەمەش تەنها بە بەخشینی زانیاری و ئاگاداركردنەوەی میدیا دەبێت لە كاری وەزارەت.

بەم شێوەیەی ئێستا و بەهۆی ئەو دوورییەی نێوان وەزارەت و هاووڵاتی: سێ روانگەی جیاواز دروستبووە: یەكەم: وەزارەت كارێكی نایاسایی دەكات بۆیە دەیەوێ بیشارێتەوە. دووەم: ناتوانێت ئەو كارە بەڕێوەببات. سێیەم: هیچ گرنگی بە هاووڵاتیان نادەات و هیچ باكی پێیان نییە.

ئەركی وەزارەتە كە ئەو روانگانە بگۆڕێت! لەبەرئەوەی هەركام لەو سێ روانگەیە راست بێت دەبێتە هۆی گۆڕینی بنەڕەتی وەزارەتەكە!

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=149

Nov 15

مالیكی و فۆبیای لەدەستدانی دەسەڵات

لێدوانی ئەمدوایەی مالیكی سەرۆك وەزیران، بەوەی دەستوور دەخاتە لاوەو بە تەوافوقی سیاسی لەگەڵ لایەنە سیاسییەكان مامەڵە دەكات، هێمایەكە بۆ لەخۆباییبوونی بە دەسەڵاتەكەی وەك “پیاوێكی بەهێز”. بە دەربڕێنێكی دیكە، لووتبەرزیی و باوەڕەی بەوەی كە ئەو هەموو شتێك دەزانێ و هەموو عیلمێكی سیاسەتی خەتمكردووە، بەوەش وای لە هەموو كەسێك كردووە كە یان لەگەڵی بێت یانیش لە دژی.

هەفتەی رابردوو لەوكاتەی كە مالیكی پێشوازی لە شاندێكی پارێزگای كەربەلا دەكرد، رەخنەی لەوانە گرت “كە دەستووریانە هەڵسوكەوت ناكەن” و، رایگەیاند كە ئەگەر دەستووری ناوێت، ئەوا بابیخەنە لاوەو بە تەوافوقی سیاسی مامەڵە بكەن. هەروەك بڵێی ئەو مایسترۆی سیاسی بێت و تەوافوقی سیاسی ئەلتەرناتیڤێك بێت بۆ بارودۆخێك كە تێیدا دەستوور رێزی لێنەگیرابێت.

بیركردنەوەی لەوجۆرە پێویستە زەنگێكی مەترسی بێت بۆ ئەوانەی كە لەگەڵین، یانیش هاوپەیمانی مالیكی نین. مەترسی ئەو لێدوانە لەوەدایە كە پیشانیدەدات ئەو هیچ كێشەیەك لەخۆیدا نابینێتەوە یانیش لە ركابەرەكانیدا. پیشانیدەدات كە مالیكی خراپی بارودۆخەكەی ئێستای خستووەتە ئەستۆی دەستوورەوە.

پێویستە ئەمە بۆ هەموو لایەك زەنگێكی مەترسیداربێت لەبەرئەوەی بەحیساب دەبێ ئەو پارێزەری ئەو دەستوورە بێت، كەچی پێشنیاز دەكات، بەلاوە بنرێت. پێویستە ئەمە زەنگی مەترسی بێت لەبەرئەوەی كردەوەی ستانداردی كاتی قەیرانی سیاسی ئەوەیە كە یەكەم كار دەبێ لابردنی ئەو كەسەبێ كە بەرپرسی یەكەمە، ئەگەر خۆی دەستی لەكار نەكێشایەوە، ئەگەریش ئەم كارە نەكرا، ئەو پێكهاتە سیاسییەی دەسەڵاتی بەدەستە لادەبرێت یان چاكدەكرێت. ئەگەر ئەوەش سەرینەگرت، ئەوا بۆ دوا هەنگاو دەستوور دەستكاری دەكرێت، بەڵام سەرۆك وەزیرەكەی ئێمە دەیەوێت یەكەم چارەسەری بۆ كێشەكان بە وەلانانی دەستوور بێت.

ئەو قسانەی، تەنیا لێدوانێك نەبوون، كە دواتر لێیان پاشگەز ببووبێتەوە. هەڵوێستی مالیكی لەسەر بڕیاری ئەنجوومەنی پارێزگای سەڵاحەدین سەبارەت بە پێكهێنانی هەرێمێكی فیدرالی، هێمایەكی دیكە بوو كە ئەو خۆی لێبووەتە “پیاوی سەر راست” و ئەوانیدیكەش هەموویان هەڵەن.

داواكارییەكەی سەڵاحەدین یاسایی و دەستووری بوو، بەڵام مالیكی رەتیكردەوە بەوەی “لەكاتێكی ناوەختدایە”، بێ ئەوەی بەڕوونی ئاشكرای بكات كە كاتی گونجاو كەیە. نەك ئەوەشی نەكرد، بەڵكو یەكسەر گەیشتە ئەو دەرئەنجامەی كەوا هەرێمی نوێی سوننی، هەرێمێكی تایفەگەرییە و لەڕووی سیاسییەوە دژی ئەوە و لەلایەن بەعسییەكانەوە كاری بۆكراوە، بەڵام ئەوەی جێگەی سەرنجە كە عیزەت دوریش دژی هەرێمی سەڵاحەدینە!

كێشە هەنووكەیەكەی سەبارەت بە گرێبەستی نەوتی كوردستان و مەسەلەی گرێبەستی كۆمپانیای ئیكسۆن مۆبیل لەگەڵ كوردستان، هێمایەكی دیكەی ئەم هەڵسوكەوتەی مالیكییە. سەرەڕای سرووشتە شاراوەكەی پیشەسازی نەوت لە كوردستان، كە ئەمەش هەڵەیەكی گەورەیە و زۆر زیانی لە كوردستان داوە، هەڵوێستی بەغدا هەمیشە وابینراوە كەوا بەردەوام هەوڵدەدات هەموو پێشكەوتنێكی كوردستان رابگرێت.

دەبێ كورد بەئاگابن كە شەهرستانی تەنیا رووكەشە و كەسە راستەقینەكە مالیكییە، ئەو ناتوانێ هیچ بڵێت بەبێ رەزامەندی مالیكی.

هەموو هەنگاوەكانی مالیكی، دووركەوتنەوەن لەو كەسەی كە لێی چاوەڕواندەكرێت وابێت، هەر كەیسێك كە دەخرێتە بەردەمی، بەسیاسی دەیگرێت و مامەڵەی لەگەڵ دەكات و بە چاوێكی تایفەگەری یان نەژادپەرستانە تەماشای دەكات. نەتوانینی مالیكی بەوەی بەشێوەیەكی جیاواز تەماشای شتەكان بكات یان بە مانایی پرۆفیشناڵی، كردوویەتییە سیاسیەتمەدارێكی ترسدار كە ئامانجەكەی ئەوەیە حوكمێكی مەركەزی و پیاوێكی بەهێز دروست بكات.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=140

Oct 30

تاوانی زانیاری لە رژێمی مەلا و ژەنەڕاڵەكانی شەڕدا!

ئەوانەی بیر لە گۆڕینی رژێم دەكەنەوە لە عێراق دەتوانن زۆر پەلە نەكەن. رژێمەكە بەدەستی خۆی خەریكە گۆڕ بۆ خۆی هەڵدەكەنێت. بەو هەڵسوكەوتەی ئێستا دەیكات ، تەنیا بەرەو دووركەوتنەوەی زیاتر لەخەڵك ملدەنێ و دەسەڵاتێكی مۆدە بەسەرچوو دروستدەكات.

ئەوەی جێگەی نیگەرانییە، ئەوەیە كە هەر هەوڵێك كە حكومەتی عێراق دەیدات بۆ ئەوەی ببێتە بەشێك لە جیهانی مۆدێرن، بەوەی یاساییەك دابنێن و سنوورێك دیاری بكەن، ئەوان هەنگاوێك بەرەو پاشەوە دەنێن و خۆیان لە سەردەمی نوێ دوورتر دەخەنەوە.

هۆكاری سەرەكی ئەوەش، شێوازی بیركردنەوەی ئەو كەسانەیە كە لەسەر دسەڵاتن و هەروەها ئەو هەوڵانەی دەیدەن بۆ دانانی یاساكان بۆ ئەوانەی كە تەنانەت گاڵتەیان پێدەكەن كاتێك باس لە شێوازی حوكمڕانی و بیركردنەوەیان دەكەن.

نموونەیەكی زیندوو، ئەو یاسایە بوو كە بە ناوی یاسای پاراستنی رۆژنامەنووسان دانرا، كە چەند مانگێك لەمەوبەر لەلایەن پەرلەمانەوە پەسەندكرا، كە لەلایەن كەسانێكەوە داڕێژرا و پەسەندكرا كە هیچ زانیارییەكیان لەبارەی رۆژنامەنووسییەوە نییە. پاش ماوەیەكی كەمیش كاریگەرییەكانی ئەم یاساییە دەبینین لەسەر میدیای ئازاد لە عێراق، لەباربردنی هەموو هەلێك بۆ دروستبوونی میدیایەكی چالاك و زیندوو بەهۆی ئەو یاسایەوە.

كارەساتێكی دیكە بە رێگەوەیە كە عێراق، یان هیچ نەبێت حكومەتەكەی، دەكاتە كۆریای باكوور. “یاسای تاوانەكانی زانیاری”. كە پڕۆژە یاساكەی لەلایەن ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراقەوە پەسەندكراوە.

رێكخراوی Article19، كە داكۆكیكی لە ئازادی رادەربڕین دەكات ، لە رەشنووسی یاساكە وردبووەتەوەو لێیكۆڵیوەتەوە، دەڵێ چەندین كەموكورتی لەو یاسایەدا هەیە بە بەراوردكردن لەگەڵ یاسا و بنەماكانی مافی مرۆڤ.

رێكخراوی Article19 دەڵێ رەشنووسەكە لە بنەڕەتەوە كەموكورتی تێدایە لەبارەی ئازادی رادەربڕین: ئەگەر پەسەند بكرێت بەشێوەیەكی فراوان زیان لە ئازادی رادەربڕین دەدات، هەروەها زیان بە مافی بەدەستهێنانی زانیارییەكانیش دەگەیێنێت. هەروەها پێشنیازیكردووە پەرلەمانی عێراق رەتیبكاتەوە.

پڕۆژە یاسا پێشنیازكراوەكە، ترسی سەركردایەتی عێراق و ئەوانەی كە یاساكەیان نووسیووەتەوە لە “شۆڕشی زانیاری” دەردەخات. لەوێدا تەنها باس لە چەندین دەرئەنجامی نێگەتیڤی تەكنەلۆژیای زانیارییەكان كراوە، بەبێ ئەوەی بەهیچ شێوەیەك باس لە رۆڵە پۆزەتیڤەكانی لە كۆمەڵگەی ئەمڕۆدا بكەن. ئاماژە بەوەش ناكات كە چۆن شۆڕشی زانیاری بنەماكانی مافی مرۆڤ پێشدەخات.

ئەو پڕۆژەیە نەك تەنیا زیان لە مافی ئازادی رادەربڕین دەدات و دەستگەیشتن بە زانیارییەكان سنووردار دەكات، هەروەها زیان بە چەندەها هەلی كاركردن و وەبەرهێنانیش دەگەیێنێ. دەبێ كۆمپانیاكانی مۆبایل، كڕیارەكانیان ئاگاداربكەنەوە كە ئەگەر ئەو یاسایە پەسەندكرا و ئەگەر هەر كارێك دژی مادەكانی ئەو یاسایە بكەن، ئەوا دووچاری سزای زیندانیكردن دەبنەوە. هەموو مادەیەك چەندین بابەتی تێكەڵ و هەڵەی تێدایە، كە هەندێكی لەسەر بنەمای دادپەروەری نییە بۆ سنوورداركردنی ئازادی رادەربڕین یانیش زۆر گشتگیرە.

هەندێك لە ماددە و بڕگەكانی گاڵتەئامێزن. یەكێك لە ماددەكانی پڕۆژە یاساكە، بەكارهێنانی كۆمپیوتەر قەدەخە دەكات “ئەگەر ببێتە هۆی زیانگەیاندن بە سەربەخۆیی و یەكگرتوویی وڵات یانیش زیان بە بەرژەوەندی ئابووری، سیاسی، كۆمەڵایەتی، سەربازی و ئاسایشی وڵات بگەیێنێت”! ئەمەش ئەو هێزە دەبەخشێتە دەسەڵاتداران كە سانسۆر بخەنە سەر هەر بڵاوكردنەوەیەكی ئەلیكترۆنی كە پێیوابێ، دەبێ سانسۆر بكرێت. حكومەتی ئەوكاتەش دەتوانێ بەپێی یاسا دەسەڵاتی ئەوەی هەبێت كە یاسای ئەخلاقی خۆی بەسەر هەموو خەڵكی عێراقیدا بسەپێنێت.

ماددەیەكی دیكە، سزای تووندی دارایی بەسەر ئەوانەدا دەسەپێنێ كە ” پێشێلكاری دەكەن لەبەرامبەر بەها و پرەنسیپە ئایینی و ئەخلاقی و خێزانی و كۆمەڵایەتییەكان، لەرێگەی تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان و كۆمپیوتەرەوە”.

كە یاساكە پەسەند دەكرێت، هەر كاتێك تۆمەتباركرای بە پێشێلكردنی ماددەیەكی یاساكە، ئەوا رەنگە حوكمی زیندانی هەتا هەتایت بەسەردا بسەپێنرێت.

بەمانایەكی دیكە، ئەگەر یاساكە پەسەندكرا، بەعسییەكان و ئەوانەی دەیانەوێت رژێمەكە بگۆڕن، دەبێ تۆزێك دان بەخۆیاندا بگرن تاوەكو كۆمەڵگەی ئینتەرنێتی ژێرزەمینی بەشێوەیەكی ئۆتۆماتیكی دوور لە كۆنتڕۆڵكردنی دەسەڵاتداران دروستدەكرێت، ئەوكات دەتوانرێ دەستبكرێت بە رێكخستنی راستەقینە بۆ گۆڕینی رژێمی مەلا و ژەنەڕاڵەكانی شەڕ.

Permanent link to this article: http://k.hiwaosman.com/?p=151

Older posts «